Jack London
 Jack London (1900) | |
| Imię i nazwisko |
John Griffith Chaney |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
12 stycznia 1876 |
| Data i miejsce śmierci |
22 listopada 1916 |
| Narodowość |
Amerykanin |
| Dziedzina sztuki | |
| Ważne dzieła | |
| |
| Odznaczenia | |
| |
Jack London (ur. 12 stycznia 1876 w San Francisco jako John Griffith Chaney, zm. 22 listopada 1916 w Glen Ellen) – amerykański pisarz, dziennikarz, reporter.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Flory Wellman i H.W. Chaneya. Nazwisko przyjął od ojczyma, Johna Londona. Jego pierwsza szkoła znajdowała się w Alameda, jednak po przeprowadzce rodziny na ranczo, rozpoczął pracę w wieku 8 lat (m.in. pilnował pszczół)[1]. Następnie uczęszczał do szkoły w San Mateo, a od 11 roku życia - w Oakland[1], gdzie sprzedawał gazety na ulicach. W wieku 16 lat uciekł z domu i dołączył do piratów ostrygowych[1] - na bazie tych doświadczeń powstała później pierwsza książka Londona Wyprawa na Dazzlerze (The Cruise of the Dazzler), wydana w 1902. Następnie łowił łososie, a potem dostał się do przybrzeżnej straży rybackiej. Jego zadaniem było aresztowanie osób łamiących prawo połowowe – głównie Chińczyków, Greków i Włochów[1]. Przygody w straży rybackiej posłużyły za kanwę zbioru opowiadań Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol), wydanego w 1906. Po tym krótkim epizodzie London wybrał się w podróż do Japonii i na Morze Beringa[1]. W czasie podróży przerzucał węgiel, pracował w fabryce juty oraz jako doker. Planował wyruszyć na wyprawę na foki z załogą statku Mary Thomas, ale się z nimi rozminął. Statek zaginął, a cała załoga zginęła[1]. W wolnych chwilach pisał artykuły o wyprawie do Japonii, a pierwszy z nich został opublikowany w "San Francisco Call".
Po publikacji pierwszych artykułów wyruszył w podróż po Stanach Zjednoczonych, od Kalifornii po Boston, i z powrotem przez Kanadę, ale w trakcie podróży trafił do więzienia za włóczęgostwo[1]. "To doświadczenie zmieniło moje spojrzenie na świat i uczyniło mnie socjalistą" - pisał w artykule o sobie, dodanym do zbioru opowieści hawajskich[1]. W 1895 powrócił do Oakland i rozpoczął szkołę średnią, jednocześnie pisząc artykuły do szkolnej gazetki i pracując jako woźny[1]. Zyskał w tym czasie przydomek "Chłopiec Socjalista" i został aresztowany za uliczne przemówienia[1]. Następnie pracował w pralni, po czym wyjechał do Klondike szukać złota - w tym czasie zmarł jego ojczym, a Jack London musiał od teraz utrzymywać całą rodzinę. Początkowo jego opowiadania były odrzucane, ale w końcu czasopismo "The Black Cat" zaproponowało mu po raz pierwszy wynagrodzenie za tekst (40 dolarów)[1].
Jako korespondent wojenny relacjonował konflikt rosyjsko-japoński w 1905 r. i wojnę domową w Meksyku. W jego twórczości często pojawia się motyw samotnej walki człowieka z panującym porządkiem społecznym i siłami przyrody.
Jest autorem powieści i opowiadań z wątkami autobiograficznymi. Oparte na własnych przeżyciach powieści są zawieszone pomiędzy naturalizmem a przygodowym romantyzmem. Był socjalistą, z tym że inspiracje czerpał z idei głoszonych przez Marksa, Darwina, Spencera i Nietzschego, dlatego w swoim światopoglądzie łączył idee socjalistyczne z teorią walki o byt i podziwem dla silnych jednostek. Był również ateistą[2].
Po przedwczesnej śmierci Londona ukuto popularną do dziś plotkę, jakoby miał on popełnić samobójstwo. W ostatnich dniach życia pisarz uśmierzał wprawdzie bardzo silny ból morfiną i jest teoretycznie możliwe, że świadomie ją przedawkował. Teza ta jednak nie znajduje potwierdzenia ani w dowodach, ani w świadectwach z pierwszej ręki. Na akcie zgonu pisarza jako oficjalna przyczyna jego odejścia figuruje mocznica, efekt ciężkiej niewydolności nerek. Przyczyną plotki prawdopodobnie był motyw samobójstwa w jego powieściach, w jednej z nich bohater w obliczu rychłej śmierci i strasznego bólu z pomocą lekarza popełnił samobójstwo przedawkowując morfinę[3].
Po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech, wśród około 20 000 spalonych książek znalazły się dzieła Jacka Londona[4].
Inspiracje
[edytuj | edytuj kod]W wieku 9 lat Jack London przeczytał Alhambrę Washingtona Irvinga[1], która mocno wpłynęła na jego postrzeganie świata. Jako źródła inspiracji London wymieniał także Signę Ouidy, wpływ Karola Marksa w "sposób szczególny" i Herberta Spencera w "sposób ogólny"[1].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Jack London Square – ulica w Oakland w Kalifornii,
- Jack London – film fabularny z 1943 w reżyserii Michaela Santela z Michaelem O'Shea w roli tytułowej.
Powieści[19]
- 1902 – Wyprawa na Dazzlerze (The Cruise of the Dazzler)
- 1902 – Córka śniegów (A Daughter of the Snows)
- 1903 – Zew krwi (The Call of the Wild)
- 1904 – Wilk morski (The Sea-Wolf)
- 1905 – Gra (The Game)[15]
- 1906 – Biały Kieł (White Fang)
- 1906 – Przed Adamem (Before Adam)
- 1907 – Żelazna Stopa (The Iron Heel)
- 1909 – Martin Eden (Martin Eden)
- 1909 – Kaftan bezpieczeństwa. Włóczęga wśród gwiazd (The Jacket – The Star Rover)
- 1910 – Elam Harnish (Burning Daylight)
- 1911 – Siła Silnego
- 1912 – Syn Słońca (A Son of the Sun)
- 1913 – Księżycowa Dolina (The Valley of the Moon)
- 1913 – John Barleycorn, czyli wspomnienia alkoholika (John Barleycorn)
- 1913 - Otchłanny brutal (The Abysmal Brute)[15]
- 1914 – Bunt na Elsynorze (The Mutiny of the Elsinore)
- 1916 – Maleńka pani wielkiego domu (The Little Lady of the Big House)
- 1917 – Jerry z wysp. Prawdziwa psia opowieść (Jerry of the Islands)
- 1917 – Mik, brat Jerry'ego (Michael, Brother of Jerry)
Zbiory opowiadań
- 1900 – Syn wilka oraz inne opowieści (Son of the Wolf)[6]
- 1903 – Mieszkańcy Otchłani
- 1906 – Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol)
- 1907 – Miłość życia (Love of Life and Other Stories)
- 1910 – Stracona twarz oraz inne opowieści (Lost Face)[10]
- 1911 – Opowieści Mórz Południowych (South Sea Tales)
- 1912 – Bellew Zawierucha (Wyga), (Smoke Bellew)
- 1912 – Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii)
- 1913 – Córa nocy (The night born)
- 1918 – Czerwony bóg (The Red One)
- 1919 – Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat. Island Tales)
Krótkie opowiadania wydane w języku polskim
- 1899 - Biała Cisza[5][6]
- 1899 - Do człowieka na szlak[6]
- 1899 - Kapłańska prerogatywa[6]
- 1899 - Ludzie z Forty Mile[6]
- 1899 - Mądrość szlaku[6]
- 1899 - Syn wilka[7][6]
- 1899 - W dalekim kraju[6]
- 1899 - Małżonka króla[5], także jako Żona króla[6]
- 1900 - Serce kobiety
- 1900 - Odyseja północy[6]
- 1900 - Rozstajne drogi[8]
- 1900 - Wielka niewiadoma[8]
- 1901 - Kobieta z plemienia Siwasz[5]
- 1901 - Napój Hiperborejów[8][7]
- 1901 - Prawo życia[7]
- 1902 - Batard[7]
- 1902 - Choroba samotnego wodza[1]
- 1902 - Historia Jees-Uck[5][9]
- 1902 - Keesh, syn Keesha[9]
- 1902 - Li-wan o jasnej skórze[9]
- 1902 - Mistrz tajemnicy[8]
- 1902 - Na południe od toru[8]
- 1902 - Rozpalić ogień[10]
- 1902 - Sprzysiężenie starców[8]
- 1902 - Stracona twarz[10]
- 1902 - Wśród lasów północy[9]
- 1902 - Złoty mak[8]
- 1903 - Skarby Sezamu
- 1903 - Cień i błysk[5]
- 1903 - Koloryt miejscowy[11]
- 1903 - Przedstawienie amatorskie[11]
- 1903 - Wiara w człowieka[8]
- 1903 - Zamążpójście Lit-Lit[9]
- 1904 - Nad brzegami Sacramento
- 1904 - Keesh, łowca niedźwiedzi[9], także jako Historia Keesha[7]
- 1905 - Żółte niebezpieczeństwo[12]
- 1905 - Król Greków[12]
- 1905 - Wyprawa na piratów ostrygowych[12]
- 1905 - Oblężenie „Lancashire Queen”[12]
- 1905 - Wyczyn Charleya[12]
- 1905 - Demetrios Contos[12]
- 1905 - Żółty Zawój[12]
- 1905 - Miłość życia
- 1905 - Szczerozłoty kanion[8][11]
- 1906 - Odszczepieniec
- 1906 - Bury wilk[7]
- 1906 - Nieoczekiwane[8]
- 1906 - Dowcip Porportuka[10] także jako Przemyślny Porportuk[9]
- 1907 - Negore, tchórz[9]
- 1908 - Aloha Oe[13]
- 1908 - Odejście Marcusa O'Briena[10] także jako Przygoda Marcus O'Briena[7]
- 1908 - Spot[10]
- 1908 - Wróg świata[8]
- 1908 - Zaufanie[10]
- 1908 - Złoty błysk[10]
- 1909 - Trędowaty Koolau[13]
- 1909 - Chińczak
- 1909 - Dom Mapuhiego
- 1909 - Good-bye Jack[13]
- 1909 - Kawałek steku[14][15]
- 1909 - Marzenie Debsa[5]
- 1909 - Prawnuk McCoya
- 1909 - Szeryf z Kona[13]
- 1910 - Chun An Chun[13]
- 1910 - Dobrodziejstwo wątpliwości[5]
- 1910 - Dom pychy, także jako Dom dumy[13]
- 1910 - Straszliwy Archipelag
- 1910 - Yah! Yah! Yah![8]
- 1911 - A niech to żółwie Tasmana! (By the Turtles of Tasman, wydanie książkowe: 1916)[16]
- 1911 - Meksykanin[14]
- 1916 - Ladacznica[17]
- 1917 - Jak Argus z dawnych dni[17]
- 1918 - Czerwony bóg[5][17]
- 1918 - Dziecię wody[18]
- 1918 - Księżniczka[17]
- 1918 - Łzy Ah Kima[18]
- 1918 - Piszczele[18]
- 1918 - Tajniki duszy Alicji[18]
- 1919 - Kości wodza Kahekili[18]
- 1919 - Na macie z trawy Makaloa[18]
- 1919 - Na fali[18]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Jack London o sobie, [w:] Jack London, Opowieści hawajskie, 2025, ISBN 978-83-68018-75-2.
- ↑ Stewart Gabel (2012). Jack London: a Man in Search of Meaning: A Jungian Perspective. AuthorHouse. p. 14. ISBN 978-1477283332. Kiedy został aresztowany i skazany na miesiąc więzienia za włóczęgostwo w wieku około 19 lat, w niezbędnych formularzach wymienił „ateizm” jako swoją religię (Kershaw, 1997).
- ↑ James L. Haley, Wilk – szlaki życia Jacka Londona, wyd. Świat Książki, Warszawa 2012.
- ↑ Carl Sifakis, Encyklopedia morderstw, Universitas Kraków 2007, s. 278.
- ↑ a b c d e f g h Jack London, Biała cisza oraz inne opowiadania, 2022.
- ↑ a b c d e f g h i j Jack London, Syn Wilka oraz inne opowieści, 2026.
- ↑ a b c d e f g Jack London, Odyssea północy, Warszawa: Kurier Polski, 1939 (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Jack London, Mistrz tajemnicy oraz inne opowiadania, 2022.
- ↑ a b c d e f g h Jack London, Serce kobiety, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo CM, 2018, ISBN 978-83-66022-04-1, OCLC 1034585882 [dostęp 2023-01-13].
- ↑ a b c d e f g h Jack London, Stracona twarz oraz inne opowieści, 2026.
- ↑ a b c Jack London, Szczerozłoty kanion, Tłum. S. T., Warszawa 1926.
- ↑ a b c d e f g Jack London, Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol, 1906) – CM Klasyka [online], 13 listopada 2024 [dostęp 2024-11-13] (pol.).
- ↑ a b c d e f Jack London, Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii, 1912) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
- ↑ a b Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
- ↑ a b c Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal, Wydawnictwo CM, Warszawa 2025, ISBN 978-83-68018-86-8)
- ↑ Jack London, A niech to żółwie Tasmana, Ireneusz Kania (tłum.), wyd. I, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, ISBN 83-08-00219-6.
- ↑ a b c d Jack London, Czerwony bóg oraz inne opowiadania (''The Red One'')) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Jack London, Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat: Island Tales, 1919) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
- ↑ Dzieła w kolejności chronologicznej
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jack London Dies Suddenly On Ranch. [w:] The New York Times [on-line]. nytimes.com, 23 listopada 1916. [dostęp 2013-11-14]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jack London w bazie Notable Names Database (ang.)
- Twórczość Jacka Londona w serwisie Polona.pl
- ISNI: 0000000121309371, 0000000368641210
- VIAF: 46764200, 1878155566455313380007
- LCCN: n78086415
- GND: 118574183
- NDL: 00447982
- LIBRIS: vs6842pd11ltns3
- BnF: 11913283v
- SUDOC: 027319016
- SBN: CFIV006202
- NLA: 35311166
- NKC: jn19990005166
- DBNL: lond007
- BNE: XX921509
- NTA: 068764995
- BIBSYS: 90064701
- CiNii: DA00473658
- Open Library: OL44633A
- PLWABN: 9810601945905606
- NUKAT: n94000533
- J9U: 987007264753805171
- PTBNP: 41617
- CANTIC: a10634897
- LNB: 000007386
- NSK: 000100018
- BNA: 000045513
- CONOR: 7347043
- BNC: 000035658
- ΕΒΕ: 64245
- BLBNB: 000563342
- KRNLK: KAC199616959
- LIH: LNB:V*86;=BA
