Massive Attack

Massive Attack

Robert del Naja (3D) i Grant Marshall (Daddy G) podczas koncertu w 2008 roku
Rok założenia	1987[1]
Pochodzenie	Bristol, Wielka Brytania
Gatunek	trip hop[1], pop alternatywny[1], rock alternatywny[1], indie rock[1], muzyka elektroniczna[1], dance alternatywny[1], muzyka klubowa[1]
Wydawnictwo	Virgin Records
Skład
Robert Del Naja (3D) Grant Marshall (Daddy G)
Byli członkowie
Andrew Vowles (Mushroom)
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Massive Attack – angielski zespół muzyczny, wykonujący muzykę trip hop. Uważany za najważniejszego wykonawcę tego gatunku. Jeden z bardziej znanych brytyjskich zespołów pierwszej połowy lat 90. Przez ponad 10 lat miał trzech stałych członków oraz wielu współpracowników. Obecnie Massive Attack tworzy duet – Robert del Naja, znany jako 3D, oraz Grant Marshall, znany jako Daddy G.

Gruntem dla założenia zespołu był duży soundsystem o nazwie Wild Bunch działający w Bristolu. Jego członkowie mieszali bardzo wiele gatunków muzycznych, co dało o sobie znać w dziełach Massive Attack. Podczas występów Wild Bunch w różnych klubach Bristolu dojrzewała idea muzyczna, a także poznawali się ludzie, którzy stworzyli potem najważniejsze grupy należące do gatunku trip-hop lub inaczej Bristol sound: Portishead, Sneaker Pimps, Morcheeba. W tym czasie założyciele Massive Attack poznali też twórców dubu i reggae – Mad Professora i Horace’a Andy’ego, których wpływ jest bardzo widoczny na dwóch pierwszych albumach, i z którymi w późniejszym okresie współpracowali.

Za datę powstania zespołu uważa się rok 1987, kiedy dwaj członkowie Wild Bunch – Andrew Vowles „Mushroom” i Grant Marshall „Daddy G” zaangażowali się w tworzenie muzyki wraz z malarzem graffiti o ksywie 3D – Robertem del Naja.

Pierwszy singel zatytułowany „Daydreaming” ukazał się w 1990. Następny, wydany w 1991 „Safe from Harm”, odniósł pewien komercyjny sukces. W tym samym roku grupa wydała swój pierwszy album, Blue Lines. Dużą popularność zyskał utwór „Unfinished Sympathy”, w którym gościnnie zaśpiewała Shara Nelson. W MTV popularny był teledysk do tego utworu, przedstawiający wokalistkę idącą ulicami Los Angeles, nakręcony jednym ujęciem kamery, tzw. master shot.

W 1994 ukazała się druga płyta, zatytułowana Protection. Sharę Nelson, która rozpoczęła solową karierę, zastąpiła Tracey Thorn, wokalistka alterpopowego zespołu Everything but the Girl. Zaśpiewała dwa utwory (tytułowy i „Better Things”). Druga z wokalistek obecnych na tym albumie – Nicolette Suwoton – zaśpiewała w „Three” i „Sly”. W dwóch kolejnych „Spying Glass” i „Light My Fire” pojawił się Horace Andy. W „Karmacoma” oraz „Eurochild” rapowali del Naja, Daddy G oraz Tricky. Dwa utwory na albumie, „Weather Storm” i „Heat Miser”, to utwory instrumentalne.

W 1995 roku wydany został album No Protection Mad Professora. Są to dubowe przeróbki każdej z kompozycji z Protection.

Trzeci album, zatytułowany Mezzanine, ukazał się w 1998 roku. Jest to ostatnia produkcja, którą swoimi nazwiskami firmuje trójka założycieli zespołu. Tym razem wokalistką, która brała udział w nagraniu, została Elizabeth Fraser, znana z Cocteau Twins, zespołu, którego brzmienie (szczególnie LP Garlands) odcisnęło się bardzo wyraźnie na Mezzanine, jak i następnych płytach MA. Odegrała ogromną rolę w przygotowywaniu nagrań, zaśpiewała w trzech z nich, w tym w „Teardrop”. W utworze „Dissolved Girl” wystąpiła natomiast brytyjska wokalistka Sarah Jay. Album charakteryzuje częste użycie gitar bądź gitarowych sampli (szczególnie w „Risingson”). Był to zresztą jeden z powodów, dla których wkrótce po wydaniu Mezzanine zespół opuścił Vowles, niezadowolony z kierunku ewolucji muzyki MA.

Dwa utwory z tego albumu zostały użyte w ścieżkach dźwiękowych do filmów: „Dissolved Girl” w Matrix, a „Angel” m.in. w Snatch, Pi i Stay. Utwór „Teardrop” znajduje się także w czołówce popularnego serialu Dr House.

Czwarty album wydany przez Massive Attack ukazał się w lutym 2003 roku. Za jego formę odpowiedzialni są Robert del Naja oraz Neil Davidge, który współpracował z zespołem podczas nagrywania poprzedniego wydawnictwa (z 3D znał się znacznie wcześniej). Wokalistką śpiewającą w trzech utworach jest Sinéad O’Connor.

W 2004 Del Naja przygotował cały soundtrack do filmu Danny the Dog.

13 marca 2006 zespół wraz z Terrym Callierem wydał nowy singel – „Live with me”, który promował dwupłytową składankę z najlepszymi utworami z poprzednich płyt – Collected (wydaną 27 marca 2006).

5 października 2009 ukazało się EP Splitting the Atom^[2]. Zawiera 4 utwory, z czego dwa z nich to remiksy, dostępne wyłącznie w wersji cyfrowej lub w wersji dla koneserów, jako płyta winylowa. W utworach pojawiają się w stałym składzie: 3D, Daddy G oraz Horace Andy. Gościnnie zaśpiewali Martina Topley-Bird, Tunde Adebimpe, wokalista TV on the Radio, oraz Guy Garvey.

8 lutego 2010 ukazał się piąty studyjny album Massive Attack, zatytułowany Heligoland^[3]. W nagraniach wzięli udział Hope Sandoval i Damon Albarn. W przyszłości planowane jest wydanie EP z utworami, które nie zmieściły się na płycie.

Robert Del Naja krytykował politykę rządu Tony’ego Blaira. Zdecydowanie sprzeciwiał się inwazji na Irak w 2003 i wspólnie z Damonem Albarnem sfinansował całostronicowe ogłoszenia przeciwko wojnie w magazynie „NME”^[4]. Zespół współpracował także z Campaign for Nuclear Disarmament oraz Stop the War Coalition, a ponadto wsparł finansowo pozew prawny przeciwko interwencjom militarnym w sądach międzynarodowych^[5].

W 2008 Massive Attack pełnili rolę kuratorów festiwalu Meltdown na londyńskim South Bank. Podczas dwóch tygodni koncertów, projekcji filmowych i wydarzeń artystycznych współpracowali z prawnikiem Clivem Staffordem Smithem oraz jego organizacją Reprieve, zajmującą się ochroną praw więźniów^[6].

Teledysk do utworu Saturday Come Slow w reżyserii Adama Broomberga i Olivera Chanarina, z udziałem Damona Albarna, zwracał uwagę na wykorzystywanie muzyki podczas tortur^[7].

W 2010 zespół przekazał wszystkie dochody ze swojego minialbumu Atlas Air na rzecz organizacji War Child, którą wspierał już wcześniej, m.in. poprzez udział w nagraniu kompilacji The Help Album^[8].

W lipcu 2014 Robert Del Naja i Grant Marshall odwiedzili obóz dla uchodźców Burdż al-Baradżna w Libanie, gdzie spotkali się z palestyńskimi wolontariuszami w lokalnym centrum edukacyjnym. Dochód z koncertu zespołu w Byblos został przekazany na działalność ośrodka^[9].

Zespół trzykrotnie występowali w Izraelu, jednak od 1999 bojkotują ten kraj „jako formę pokojowej presji na zakończenie brutalnej okupacji Palestyny”. Decyzję tę artyści określali jako „nie będącą aktem wrogości wobec społeczeństwa izraelskiego, lecz wobec rządu i jego polityki”, wskazując przy tym, że „Palestyńczycy w Gazie i na Zachodnim Brzegu nie mają dostępu do tych samych podstawowych praw, co Izraelczycy”.^{[potrzebny przypis]} W maju 2020 roku zespół współpodpisał list otwarty wzywający do zakończenia blokady Strefy Gazy.^{[potrzebny przypis]}

W 2024 grupa poparła artystów bojkotujących festiwal The Great Escape w Brighton and Hove w proteście przeciwko sponsoringowi wydarzenia przez bank Barclays, oskarżany o inwestycje w spółki dostarczające broń używaną przez siły izraelskie podczas inwazji na Gazę^[10].

Rok później, po krytyce wobec zespołu Kneecap za prezentowanie propalestyńskich haseł podczas festiwalu Coachella, Massive Attack wydali oświadczenie, w którym stwierdzili: „To nie Kneecap są historią. Historią jest Gaza. Historią jest ludobójstwo”.^{[potrzebny przypis]}

Kontrowersje wywołał również występ zespołu podczas Lido Festival w Manchesterze w 2025, gdy w tle pokazano materiał wideo przedstawiający zmarłego lidera Hamasu Jahję Sinwara w tunelu w Gazie, zestawiony ze scenami z filmu Orfeusz Jeana Cocteau. Klip został skrytykowany m.in. przez izraelskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz aktywistę Hena Mazziga, który zarzucił zespołowi „szerzenie sympatii wobec Hamasu”^[11]. Zespół „kategorycznie odrzucił wszelkie sugestie”, jakoby pokazanie fragmentu nagrania z Sinwarem miało na celu gloryfikację czy celebrowanie tej postaci. Podkreślili, że takie nagrania są częścią artystycznego kolażu cyfrowego, a nie formą poparcia. Według grupy fragment z Sinwarem był jednym z wielu ujęć przedstawiających kontrowersyjnych liderów politycznych i sytuacje społeczne. W tym samym kolażu pojawili się m.in. Władimir Putin, Donald Trump, J. Edgar Hoover czy żołnierze Sił Obronnych Izraela. Wyrywanie jednego kadru z całości uznali za „celowe wyjmowanie z kontekstu” i próbę zniekształcenia przekazu^[12].

Zespół w lipcu 2025 dołączył do kampanii No Music For Genocide, wzywającej do usunięcia ich muzyki ze streamingów dostępnych w Izraelu^[13]. Do współzałożycieli inicjatywy należą m.in. Brian Eno, Fontaines D.C. i Kneecap. W oświadczeniu Massive Attack podkreślili, że sami doświadczyli prób cenzurowania i zastraszania w związku z krytyką działań Izraela w Strefie Gazy, a celem powołanego syndykatu jest ochrona innych artystów przed podobnymi konsekwencjami^[14][15][16].

W 2024 Massive Attack publicznie poparli Carlę Denyer, współprzewodniczącą Partii Zielonych Anglii i Walii, w wyborach parlamentarnych jako kandydatkę do Izby Gmin z okręgu Bristol Central. W swoim oświadczeniu podkreślili, że wybory te są „szansą dla Bristolu na umocnienie swojej zielonej reputacji poprzez wybór posłanki konsekwentnie zaangażowanej w działania na rzecz klimatu i jednoznacznie potępiającej ludobójstwo w Gazie”^[17].

• Robert Del Naja (3D)
• Grant Marshall (Daddy G)
• Andrew Vowles (Mushroom)

• Horace Andy – wszystkie albumy
• Tricky – Blue Lines, Protection
• Andy Bryan – Blue Lines (Just Be Thankful...)
• Shara Nelson – Blue Lines
• Tracey Thorn – Protection
• Nicolette – Protection
• Elizabeth Fraser – Mezzanine (Teardrop)
• Sarah Jay – Mezzanine (Dissolved Girl...)
• Sinéad O’Connor – 100th Window
• Terry Callier – Live with Me
• Damon Albarn – 100th Window, Heligoland
• Martina Topley-Bird – Splitting the Atom, Heligoland
• Tunde Adebimpe – Splitting the Atom, Heligoland
• Guy Garvey – Splitting the Atom, Heligoland

• Oficjalna strona zespołu