Ptilodactyla
| Ptilodactyla | |||
| Illiger, 1807 | |||
| Okres istnienia: eocen–dziś | |||
.png) Ptilodactyla exotica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj |
Ptilodactyla | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Ptilodactyla elaterina Illiger, 1807 | |||
| Synonimy | |||
| |||
Ptilodactyla – rodzaj chrząszczy z rodziny Ptilodactylidae i podrodziny Ptilodactylinae. Obejmuje 43 opisane gatunki.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Chrząszcze o ciele wydłużonym[1], pozbawionym owłosienia hydrofobowego[2].
Poprzeczna[2], niezbyt mocno ku dołowi pochylona[3] głowa ma wykształconą listewkę potyliczną[1]. Dobrze wykształcone żuwaczki mają więcej niż jeden ząb wierzchołkowy i rozwinięte mole[2]. Czteroczłonowe[3][1] głaszczki szczękowe mają człon ostatni walcowaty do siekierowatego[2][3]. Bródka nie wchodzi w wykrojenie przedpiersia[3].
Przedplecze ma boczne żeberka krawędziowe niepełne lub całkiem zanikłe, tylną krawędź powrębianą, a wyrostki notalne wydłużone[2]. Tarczka ma kształt trójkątny[3][1]. Pokrywy są pozbawione wzoru barwnego[3], wielokrotnie dłuższe od przedplecza, całobrzegie, na szczycie wspólnie zaokrąglone, o w pełni wykształconych podgięciach[3][1]. Użyłkowanie tylnego skrzydła cechuje się bliższym końcem komórki radialnej zaostrzonym, co najwyżej czterema żyłkami za żyłką kubitalną i brakiem komórki analnej. Przedpiersie ma przedni brzeg niewysunięty w przód[2]. Panewki przednich bioder są od boków zamknięte[3], a ich krętarzyki całkiem zasłonięte[2][3] przez tylne wypustki przedpiersia stykające się z hypomerami[3]. Wyrostek międzybiodrowy przedpiersia łączy się z jamką w śródpiersiu. Zapiersie ma co najwyżej szczątkowo wykształcony szew poprzeczny. Widełki sternalne zatułowia mają krótki lub całkiem zanikły wyrostek przedni. Tylne biodra cechują się dobrze rozwiniętymi płytkami biodrowymi. Przynajmniej jedna para odnóży ma powiększone ostrogi wierzchołkowe goleni. Stopy są pięcioczłonowe, o członie czwartym co najwyżej nieznacznie pomniejszonym, empodium silnie uwstecznionym, a pazurkach wciętych lub uzębionych[2], ale nigdy grzebykowanych[3].
Pierwszy z widocznych sternitów odwłoka wypuszcza ku przodowi dobrze rozwinięty wyrostek międzybiodrowy. Przetchlinki na ósmym segmencie są uwstecznione do formy niefunkcjonalnej lub całkiem zanikłe. Samiec ma tergit dziewiąty całobrzegi i niezlany z dziesiątym, a sternit dziewiąty wydłużony. Edeagus cechuje się symetryczną fallobazą i jednopłatowym prąciem. Samica ma spiculum ventrale z jedną lub dwiema parami wyrostków. Pokładełko cechuje się niepodzielonym gonokoksytem i brakiem gonostylików[2].
Ekologia i występowanie
[edytuj | edytuj kod]Larwy przechodzą rozwój w wilgotnej glebie i ściółce. Żerują na martwej materii roślinnej (saprofitofagi)[3][4]. Część gatunków podawana była jako szkodniki korzeniowe, jednak dokładniejsze obserwacje wskazują, że zgryzane są przez larwy tylko martwe elementy korzeni[4].
Przedstawiciele rodzaju zamieszkują strefę tropikalną i subtropikalną obu półkul, ponadto zawlekani są z roślinami doniczkowymi do strefy umiarkowanej[1]. W Polsce w latach 2024–2025 wykryto P. exotica, jako jedynego w tym kraju przedstawiciela rodziny[4].
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj ten wprowadzony został w 1807 roku przez Johanna K.W. Illigera. Gatunkiem typowym została P. elaterina opisana w tej samej publikacji[5][2]. Opisu larw i poczwarek jako pierwsi dokonali Cleide Costa i współpracownicy w 1988 roku[6].
Do rodzaju zalicza się 43 opisane gatunki[7]:
- Ptilodactyla acuta Johnson et Freytag, 1978
- Ptilodactyla angustata Horn, 1880
- Ptilodactyla brevicollis Champion, 1897
- Ptilodactyla brunneonotata Pic, 1916
- Ptilodactyla canaliculata Champion, 1897
- Ptilodactyla carinata Johnson et Freytag, 1978
- Ptilodactyla confinis Champion, 1897
- Ptilodactyla convexa Champion, 1897
- Ptilodactyla convexicollis Champion, 1897
- Ptilodactyla corvina Champion, 1897
- Ptilodactyla cucullata Champion, 1897
- Ptilodactyla debilis Champion, 1897
- Ptilodactyla deleta Champion, 1897
- Ptilodactyla denticulata Champion, 1897
- Ptilodactyla ebenina Champion, 1897
- †Ptilodactyla eocenica Kundrata, Bukejs et Blank, 2021
- Ptilodactyla equilobata Chapin, 1927
- Ptilodactyla exotica Chapin, 1927
- Ptilodactyla forcipata Champion, 1897
- Ptilodactyla forticornis Champion, 1897
- Ptilodactyla granulicollis Champion, 1897
- Ptilodactyla humerosa Champion, 1897
- Ptilodactyla hyperglotta Johnson et Freytag, 1982
- Ptilodactyla integra Champion, 1897
- Ptilodactyla isoloba Johnson et Freytag, 1982
- Ptilodactyla lutescens Champion, 1897
- Ptilodactyla maculata Champion, 1897
- Ptilodactyla marginata Champion, 1897
- Ptilodactyla mexicana Champion, 1897
- Ptilodactyla nanoderma Johnson et Freytag, 1982
- Ptilodactyla obovata Champion, 1897
- †Ptilodactyla odnosum Telnov et al., 2022
- Ptilodactyla particularicornis Pic, 1924
- Ptilodactyla pruinosa Champion, 1897
- Ptilodactyla punctatissima Champion, 1897
- Ptilodactyla rugulosa Champion, 1897
- Ptilodactyla sallei Pic, 1924
- Ptilodactyla serricollis (Say, 1823)
- Ptilodactyla subparallela Champion, 1897
- Ptilodactyla sulcata (Champion, 1897)
- Ptilodactyla tabascoana Champion, 1897
- Ptilodactyla takahashii Sato, 1968
- Ptilodactyla tropicalis Champion, 1897
Zapis kopalny rodzaju obejmuje dwa eoceńskie gatunki[8], Ptilodactyla eocenica[9] i Ptilodactyla odnosum[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f John F. Lawrence: 19.9 Ptilodactylidae Laporte, 1836. W: Rolf G. Beutel, Richard A. B. Leschen: Arhtropoda: Insecta. Coleoptera, Beetles, Volume 1: Morphology and Systematics (Archostemata, Adephaga, Myxophaga, Polyphaga partim). 2nd edition. Berlin, Boston: Walter de Gruyter, 2016, s. 632–639, seria: Handbook of Zoology/Handbuch der Zoologie.
- ↑ a b c d e f g h i j Cleide Costa, Sergio Antonio Vanin, Sergio Ide. Systematics and bionomics of Cneoglossidae with a cladistic analysis of Byrrhoidea sensu Lawrence & Newton (1995) (Coleoptera, Elateriformia). „Arquivos de Zoologia, São Paulo”. 35 (3), s. 231-300, 1999.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Michael A. Ivie, 49. Ptilodactylidae Laporte, 1836, [w:] Ross H. Arnett jr. i inni red., American Beetles, Volume II: Polyphaga: Scarabaeoidea through Curculionoidea, CRC Press, Taylor & Francis Group, 2002, s. 135-138, ISBN 978-0849309540.
- ↑ a b c Radosław Mroczyński, Dawid Marczak. The first record of alien beetle species Ptilodactyla exotica Chapin, 1927 (Coleoptera: Dryopoidea: Ptilodactylidae) in Polans. „Fragmenta Faunistica”. 68 (1), s. 41-45, 2025. Muzeum i Instytut Zoologii PAN.
- ↑ J.K.W. Illiger. Vorschlag zur Aufnahme im Fabricischen Systeme fehlender Käfergattungen. „Magazin für Insektenkunde”. 6, s. 318–350, 1807.
- ↑ C. Costa, S.A. Vanin, S.A. Casari-Chen: Larvas de Coleoptera do Brasil. Sao Paulo: Museu de Zoologia, Universidade de Sao Paulo, 1988, s. 132-133.
- ↑ genus Ptilodactyla Illiger, 1807. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2025-12-30].
- ↑ a b Dmitry Telnov, Evgeny E. Perkovsky, Robin Kundrata, Kristaps Kairišs, Dmitry V. Vasilenko, Andris Bukejs. Revealing Palaeogene distribution of the Ptilodactylidae (Insecta: Coleoptera): the first Ptilodactyla Illiger, 1807 records from Rovno amber of Ukraine. „Historical Biology”. 35 (11), s. 2171-2180, 2023. DOI: 10.1080/08912963.2022.2136034.
- ↑ Robin Kundrata, Gabriela Pačková, Kristaps Kairišs, Andris Bukejs, Johana Hoffmannova, Stephan M. Blank. The First Ptilodactyla Illiger, 1807 (Coleoptera: Dryopoidea: Ptilodactylidae) Described from Eocene Baltic Amber. „Biology”. 10 (9), s. 877, 2021. DOI: 10.3390/biology10090877.
