SM UB-65

Ten artykuł dotyczy okrętu podwodnego UB-65 z 1917 roku. Zobacz też: inne okręty o tej samej lub podobnej nazwie.

SM UB-65

SM UB-64, okręt siostrzany UB-65
Klasa	okręt podwodny
Typ	UB III
Projekt	44
Historia
Stocznia	Vulcan, Hamburg
Położenie stępki	1916
Wodowanie	26 czerwca 1917
Kaiserliche Marine
Nazwa	SM UB-65
Wejście do służby	18 sierpnia 1917
Zatonął	14 lipca 1918
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	508 ton 639 ton
Długość	55,52 metra
Szerokość	5,76 metra
Zanurzenie	3,7 metra
Zanurzenie testowe	75 metrów
Rodzaj kadłuba	dwukadłubowy
Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM) 2 śruby
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	13,3 węzła 8 węzłów
Zasięg	na powierzchni: 8420 Mm przy 6 węzłach w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach
Uzbrojenie
1 działo kal. 8,8 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe	5 × 500 mm
Załoga	34

SM UB-65 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UB III.

Okręt miał wyporność 508 ton w położeniu nawodnym i 639 ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,3 węzła na powierzchni i 8 węzłów w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów (i 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).

UB-65 został zwodowany 26 czerwca 1917 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 18 sierpnia 1917 roku. W czasie służby operacyjnej w 5. Flotylli U-Bootów i 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył sześć patroli bojowych, podczas których zatopił sześć statków o łącznej pojemności 6197 BRT oraz jeden okręt o wyporności 1290 ton, a ponadto uszkodził sześć statków o łącznej pojemności 11 443 BRT. SM UB-65 zatonął wraz z całą załogą w wyniku wypadku nieopodal Padstow prawdopodobnie 14 lipca 1918 roku.

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii^[1]. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych zabierała zbyt wiele czasu, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Konsekwencją był duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie^[1][2]. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować^[3]. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym^[4][5]. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej^[6][7].

Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II^[2][4]. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk^[4]. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, jak i pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16(inne języki), przez co spadła prędkość podwodna i zasięg^[4]. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund^[8][9]. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku^[4].

Przyszły UB-65 zamówiony został 20 maja 1916 roku jako jednostka z liczącej 24 jednostki I serii okrętów typu UB III^{[10] [11][a]}. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni^[4][12] . UB-65 otrzymał numer stoczniowy 90 (Werk 90)^[10] [13] . Stępkę okrętu położono w 1916 roku^[13] , a zwodowany został 26 czerwca 1917 roku^[9][14]. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 279 tys. marek^[15].

SM UB-65 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej^[7][16]. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra i zanurzenie 3,7 metra^[7][15]. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości^[15][17] . Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centrala, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy^[18]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra^[15][17] . Dziób jednostki przystosowany był do przecinania sieci przeciwpodwodnych^[19]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 508 ton, a w zanurzeniu 639 ton^[7][15].

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, zaś pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min^[7][20]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda^[9]. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości^[21]. Okręt osiągał prędkość 13,3 węzła na powierzchni i 8 węzłów w zanurzeniu^[7][15]. Zasięg wynosił 8420 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą^[7][15]. Zbiorniki mieściły 68 ton paliwa^{[13] [15][b]}, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi^[21]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów^[13] [22], zaś czas wykonania manewru zanurzenia 30 sekund^[8][23].

Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped^[5][9]. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8 cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi^[9][13] . Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy^[19]. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa^[9].

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy^[8][21][c].

SM^[d] UB-65 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 18 sierpnia 1917 roku^[9][10] . Dowódcą jednostki został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Martin Schelle, dowodzący wcześniej UC-33^[24] . Po okresie szkolenia U-Boot 30 września wszedł w skład 5. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[10] .

31 października na Morzu Północnym okręt uszkodził zbudowany w 1897 roku duński parowiec „Margrete” o pojemności 1277 BRT, płynący z Kopenhagi do Lerwick^[25] . Do ataku doszło na pozycji 60°08′N 1°42′E/60,133333 1,700000, a na pokładzie odholowanego do Lerwick statku zginęło czterech członków załogi^[25] .

12 grudnia w odległości 14 Mm na południowy zachód od wyspy Tuskar Rock(inne języki) UB-65 zatrzymał i po ewakuacji załogi zatopił zbudowany w 1877 roku szwedzki bark z żelaznym kadłubem „Bellville” o pojemności 992 BRT, transportujący smołę z Fleetwood do Kadyksu (na pozycji 51°42′N 6°19′W/51,700000 -6,316667)^[26] . Tego dnia w odległości 30 Mm na zachód od latarni morskiej Smalls (na pozycji 51°37′N 5°59′W/51,616667 -5,983333) U-Boot zatrzymał i zatopił za pomocą ładunków wybuchowych zbudowany w 1908 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Charleston” o pojemności 1866 BRT, płynący z ładunkiem węgla z Cardiff do Berehaven(inne języki) (nikt nie zginął, jednak dwóch artylerzystów zostało wziętych do niewoli)^[27] [28] . 14 grudnia w odległości 15 Mm od Arklow okręt podwodny zatopił zbudowany w 1901 roku norweski parowiec „Nor” o pojemności 1418 BRT, płynący pod balastem z Caen do Glasgow (na pozycji 52°45′N 5°43′W/52,750000 -5,716667, w wyniku ataku zginęły dwie osoby)^[29] . Dwa dni później w Kanale Świętego Jerzego UB-65 zatopił nowy brytyjski slup HMS „Arbutus”(inne języki) o wyporności 1290 ton (na pozycji 51°37′N 5°24′W/51,616667 -5,400000, na pokładzie okrętu śmierć poniosło dziewięciu członków załogi)^[30] .

2 marca 1918 roku w odległości 20 Mm na południowy wschód od wyspy Tuskar Rock UB-65 zatopił zbudowany w 1905 roku norweski parowiec „Havna” o pojemności 1150 BRT, płynący z ładunkiem rudy żelaza z Sewilli do Maryport (w wyniku ataku zginęło 11 załogantów)^[31] . 18 kwietnia U-Boot został włączony do 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte^[10] .

4 maja na Morzu Irlandzkim (na pozycji 53°18′N 4°53′W/53,300000 -4,883333) okręt podwodny uszkodził ogniem artyleryjskim zbudowany w 1913 roku brytyjski parowiec „Pensilva” o pojemności 4316 BRT (obyło się bez strat w ludziach)^[32] . Nazajutrz załoga U-Boota uszkodziła z działa pokładowego dwie kolejne brytyjskie jednostki: zbudowany w 1876 roku drewniany szkuner „Pandora” o pojemności 85 BRT, przewożący ładunek drewna z Dublina do Garston (w odległości 10 Mm od latarni morskiej South Stack, nikt nie zginął) oraz pochodzący z 1891 roku parowiec „M.J. Hedley” (449 BRT), transportujący fosforany siarki z Runcorn do Cork (na pozycji 53°39′N 4°52′W/53,650000 -4,866667, śmierć poniosła jedna osoba)^[33] [34] . 8 maja w odległości 15 Mm na południowy wschód od latarniowca „Lucifer” ten sam los spotkał zbudowany w 1911 roku brytyjski parowiec „Elizabetta” o pojemności 335 BRT, płynący z ładunkiem rudy z Dublina do Cardiff (nikt nie zginął, lecz pięciu członków załogi trafiło do niewoli)^[35] . Tego dnia w odległości 20 Mm na południowy wschód od latarniowca „Coningbeg” załoga UB-65 zatrzymała i po ewakuacji załogi zatopiła zbudowaną w 1896 roku duńską drewnianą barkę „Thoralf” (586 BRT), przewożący kampesz z Black River do Fleetwood (na pozycji 51°56′N 5°55′W/51,933333 -5,916667)^[36] . 13 maja w odległości 35 Mm na północny zachód od zatoki Lough Swilly (na pozycji 55°49′N 7°25′W/55,816667 -7,416667) okręt storpedował zbudowany w 1907 roku brytyjski parowiec „Esperanza De Larrinaga” o pojemności 4981 BRT, płynący z ładunkiem drobnicy w konwoju HH-52 z Galveston przez Newport News do Manchesteru. Uszkodzony statek ze stratą jednego załoganta został wzięty na hol przez holownik „Sonia” i ostatecznie sztrandowany w zatoce Lough Swilly^[37] .

14 lipca w odległości 25 Mm na południowy zachód od wyspy Lundy U-Boot zatopił portugalski żaglowiec „Maria Jose” o pojemności 185 BRT^[38] . Tego dnia lub później nieopodal Padstow (na pozycji 50°40′N 5°02′W/50,666667 -5,033333) SM UB-65 zatonął w wyniku wypadku wraz z całą, liczącą w tym rejsie 37 osób załogą^[10] . Starsze opracowania podają, że UB-65 zatonął w wyniku przedwczesnej eksplozji jednej z własnych torped 10 lipca 1918 roku na południe od wybrzeża Irlandii^[6][7][9]; inna wersja mówi o zatopieniu U-Boota przez amerykański okręt podwodny USS L-2(inne języki)^[16][39][40].

W latach 1917–1918 SM UB-65 odbył łącznie sześć patroli bojowych, podczas których zatopił sześć statków o łącznej pojemności 6197 BRT i slup o wyporności 1290 ton, a sześć statków o łącznej pojemności 11 443 BRT uszkodził^[10] [41] . Na pokładach zatopionych jednostek zginęło co najmniej 28 osób, w tym 11 na norweskim parowcu „Havna”^[31] [41] . Pełne zestawienie bojowych osiągnięć okrętu przedstawia poniższa tabela^[41] :

Lista zatopionych i uszkodzonych jednostek

Data	Nazwa	Państwo	Tonaż[e]	Los jednostki
31 października 1917	„Margrete”	Dania	1277	uszkodzony
12 grudnia 1917	„Bellville”	Szwecja	992	zatopiony
12 grudnia 1917	„Charleston”	Wielka Brytania	1866	zatopiony
14 grudnia 1917	„Nor”	Norwegia	1418	zatopiony
16 grudnia 1917	HMS „Arbutus”(inne języki)	Royal Navy	1290	zatopiony
2 marca 1918	„Havna”	Norwegia	1150	zatopiony
4 maja 1918	„Pensilva”	Wielka Brytania	4316	uszkodzony
5 maja 1918	„Pandora”	Wielka Brytania	85	uszkodzony
5 maja 1918	„M.J. Hedley”	Wielka Brytania	449	uszkodzony
8 maja 1918	„Elizabetta”	Wielka Brytania	335	uszkodzony
8 maja 1918	„Thoralf”	Dania	586	zatopiony
13 maja 1918	„Esperanza De Larrinaga”	Wielka Brytania	4981	uszkodzony
14 lipca 1918	„Maria Jose”	Portugalia	185	zatopiony
RAZEM		zatopione:		7
		uszkodzone:		6