Spessartyn

Spessartyn

Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Mn 3Al 2(SiO 4) 3 (krzemian manganu i glinu)
Twardość w skali Mohsa	6,5–7,5[1]
Przełam	muszlowy[2], półmuszlowy[1]
Łupliwość	niewyraźna wg {110}, brak[2]
Pokrój kryształu	dwudziestoczterościenny deltoidowy, dwunastościenny, trapezoidalny[1][3]
Układ krystalograficzny	regularny[1]
Właściwości mechaniczne	kruchy[2]
Gęstość	3,8–4,32 g/cm³[1]
Właściwości optyczne
Barwa	pomarańczowa w odcieniach także żółta, różowa, brunatna, czarna, czerwona, czerwonobrunatna, niemal czarna[2]
Rysa	biała[1]
Połysk	szklisty, tłusty
Współczynnik załamania	1,789–1,820[3]
Inne	dyspersja (optyka): 0,027[3]
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.AD.25[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Spessartyn – minerał z gromady krzemianów, jest odmianą manganowo-glinową granatu^[4]. Należy do grupy minerałów rzadkich^[2].

Nazwa pochodzi od miasta Spessart w Bawarii w Niemczech, gdzie minerał ten odkryto po raz pierwszy^[5].

Czyste spessartyny występują w przyrodzie rzadko, częściej spotykane są mieszaniny almandynowo-spessartynowe, nazywane espessandiny^[4].

Tworzy kryształy izometryczne (dwudziestoczterościany deltoidowe i dwunastościany rombowe)^[2], kryształy narosłe i wrosłe^[6]. Jest kruchy, przezroczystym przeświecający^[5] lub nieprzezroczysty^[2]. czasami tworzy kryształy mieszane z piropem ( -umbalit)^[2]. Posiada skupienia ziarniste i zbite^[5][6]. Występuje w formie bliźniaków^[7]. Nie wykazuje dwójłomności^[1] oraz posiada wysoką dyspersję^[7]. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są tytan, żelazo, magnez, wapń, woda oraz itr^[1]. Swój pomarańczowy kolor zawdzięcza obecności jonom magnezu^[3].

Powstaje w etapie pegmatytowym^[5]. Występuje zazwyczaj w zmetamorfizowanych złożach manganu^[6] oraz skałach magmowych (pegmatytach i granitach); w skałach zmienionych kontaktowo^[5], rzadziej w metamorficznych (skarnach)^[3], ryolitach^[8] i aluwiach^[5][1][2]. Towarzyszą mu kwarc, albit, akwamaryn, mikoroklin, szerlit, kwarc dymny, ortoklaz, skalenie, muskowit, elbait, spodumen, beryl, cyrkon, fluoryt i rodonit^[5][6][1][3].

Na świecie

Madagaskar, Sri Lanka, USA (Kolorado, Kalifornia i Karolina Północna^[7]), Brazylia (Minas Gerais), Australia (Nowa Południowa Walia), Włochy, Namibia, Tanzania, Pakistan, Norwegia, Szwecja, Czechy, Austria, Grecja, Rosja (Ural), Niemcy, Finlandia, Chiny, Birma^{[7][8][9][1][3][2]}.

W Polsce

Został stwierdzony w rejonie masywu Strzegom-Sobótka (na Przedgórzu Sudeckim), Szklarach, Piławie Górnej (pegmatyty bloku Gór Sowich), Łomnicy (pegmatytu masywu karkonoskiego) okolicach Karpacza (Karkonosze) – w granitoidach i pegmatytach^[5][8][2].

• niektóre odmiany są wykorzystywane do wyrobu biżuterii^[2]. (pierścionków, broszek i wisiorków)^[6] najlepsze okazy pochodzą z Madagaskaru, Pakistanu, Indii, Chin, Brazylii, Cejlonu i Tanzanii^[2].
• znaczenie naukowe i kolekcjonerskie^[5].
• rzadki, kamień szlachetny^[5].
• szlifowany fasetkowo^[6] lub kaboszonowo^[2].

• 

  

  Spessartyn z Chin
• 
  Spessartyn na kwarcu dymnym z Chin
• 
  Czerwony okaz z Minas Gerais w Brazylii
• 
  Brunatny okaz z akwamarynem na albicie z Pakistanu

granat, andradyt, pirop, grossular, uwarowit, almandyn, spessartyt.

• Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont” – 2002 r.
• K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne – 1982 r.
• N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Wyd. Alfa – 1986 r.
• W. Schuman: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma –Press” – 2004 r.

• Spessartyn na stronie Webmineral (ang.)