Stray

Stray – komputerowa gra przygodowa wyprodukowana przez francuską wytwórnię BlueTwelve Studio i wydana przez Annapurna Interactive. Ukazała się 19 lipca 2022 roku na Microsoft Windows, PlayStation 4 i PlayStation 5^[1], 10 sierpnia 2023 roku na Xbox One i Xbox Series oraz 5 grudnia 2023 na macOS.

Fabuła opowiada o podróży bezdomnego kota (stray oznacza „przybłędę” po angielsku), który wpada do objętego kwarantanną miasta zamieszkanego przez roboty, maszyny i zmutowane bakterie, po czym podejmuje się powrotu na powierzchnię za pomocą drona-towarzysza B-12. Gra ukazana jest z perspektywy trzeciej osoby. Gracz przemierza świat gry, skacząc po platformach i wspinając się po przeszkodach, a także może wchodzić w interakcję z otoczeniem, otwierając nowe ścieżki. Używając B-12, może przechowywać przedmioty znalezione na całym świecie gry i hakować technologię, aby rozwiązywać zagadki. Przez całą grę gracz musi unikać wrogich Zurków i Strażników, którzy próbują go zabić.

Produkcja gry zaczęła się w 2015 roku, pod kierownictwem założycieli BlueTwelve Studio, Colasa Kooli i Vivien Mermet-Guyenet, którzy po działalności w Ubisoft Montpellier chcieli poprowadzić niezależny projekt. Przy publikacji gry nawiązali współpracę z Annapurną Interactive. Na estetykę Stray miał wpływ wygląd Kowloon Walled City, które według twórców mógł odpowiednio eksplorować kot. System gry został zainspirowany kotami twórców, Murtaughem i Riggsem, a na potrzeby badań zespół przejrzał zdjęcia i filmy przedstawiające koty. Oboje odkryli, że gra kotem oferuje ciekawe możliwości projektowania poziomów, ale wiąże się z wyzwaniami w odkryciu równowagi między projektowaniem a rozgrywką. Decyzja o zaludnieniu świata robotami również wpłynęła na narrację i tło fabularne.

Stray został zapowiedziany w 2020 roku i był niezwykle oczekiwany. Po pewnych opóźnieniach został wydany 19 lipca 2022. Otrzymał ogólnie pozytywne recenzje; krytycy chwalili oprawę graficzną, system rozgrywki, opowiadanie historii, oryginalną ścieżkę dźwiękową i elementy platformowe, chociaż recenzje co do sekwencji walki i skradania się były podzielone. Gra zyskała uznanie w postaci nagród Game Awards, Game Developers Choice Awards i Golden Joystick Awards, a także znalazła się w zestawieniach kilku publikacji pod koniec roku. W 2023 roku zapowiedziano realizację adaptacji na film animowany.

Gdy grupa czterech bezdomnych kotów wędruje przez ruiny opuszczonego obiektu, jeden z nich zostaje oddzielony od pozostałych, gdy wpada w przepaść prowadzącą do bezludnego podziemnego miasta^[2]. Kot znajduje laboratorium, w którym pomaga wszczepić sztuczną inteligencję do ciała małego drona, który określa się mianem B-12. Dron wyjaśnia, że wcześniej pomagał naukowcowi, ale znaczna część jego pamięci została uszkodzona i potrzebuje czasu, aby odzyskać wspomnienia^[3]. B-12 obiecuje pomóc kotu w powrocie na powierzchnię i towarzyszy mu podczas dawnej wędrówki po mieście. W miarę postępów kot i B-12 odkrywają, że chociaż miasto jest całkowicie pozbawione życia, funkcjonują w nim roboty niegdyś będące na usługach ludzi^[4]. Pod nieobecność ludzi roboty zyskały samoświadomość i zbudowały własne społeczeństwo wśród ruin, ale także zostały uwięzione pod ziemią. Ruiny są opanowane przez Zurki, zmutowane bakterie, które ewoluowały, by pożerać wszelkie życie organiczne i atakować roboty^[5].

Duet spotyka Momo, członka grupy robotów, których celem jest znalezienie sposobu na powrót na powierzchnię^[4]. Z pomocą wspólników Momo kot i B-12 udają się do sektora Śródmieścia. Tam znajdują Clementine, kolejną członkinię grupy robotów, która planuje ukraść baterię atomową do zasilania pociągu metra prowadzącego na powierzchnię^[6]. Trio zostaje złapane i aresztowane przez Strażników, ale kot pomaga Clementine i B-12 uciec z więzienia^[7]. Clementine zostaje, aby odwrócić uwagę Strażników, podczas gdy Kot i B-12 uciekają metrem, które zabiera ich do centrum kontroli miasta. B-12 w końcu odzyskuje wszystkie wspomnienia. Ujawnia, że początkowo był naukowcem, który próbował przesłać własną świadomość do ciała robota, ale proces ten nie powiódł się, aż pojawił się kot. B-12 pamięta, że podziemne miasto zostało zbudowane, aby chronić ludzkość przed katastrofą na powierzchni, ale epidemia doprowadziła do śmierci wszystkich ludzi. Zdając sobie sprawę, że dziedzictwem ludzkości są teraz roboty i kot, B-12 poświęca się, aby otworzyć bramy nad miastem, wystawiając je na działanie światła słonecznego, które zabija Zurki i unieszkodliwia Strażników^[8]. Gdy główne wyjście zostaje otwarte, kot opuszcza miasto i dociera na powierzchnię. W chwili, gdy kot wychodzi, ekran w pobliżu wyjścia miga i aktywuje się^[5][8].

Stray jest komputerową grą przygodową obserwowaną z perspektywy trzeciej osoby^[9]. Gracz steruje bezdomnym kotem, który skacze po platformach i wspina się po przeszkodach^[10], a także może otwierać nowe ścieżki, wchodząc w interakcję z otoczeniem. Może na przykład wskakiwać na wiadra, przewracać puszki z farbą, obsługiwać automat i drapać przedmioty^[11][12][13]. Gracz musi rozwiązywać zagadki, aby rozwijać narrację, co często wiąże się z przesuwaniem przeszkód^[14][15]. Opcjonalne czynności obejmują spanie, miauczenie i przytulanie się do postaci niezależnych, co często wywołuje ich reakcję^[10][16]. Niektóre poziomy zawierają elementy otwartego świata, pozwalające graczowi swobodnie się poruszać^[14].

Graczowi towarzyszy dron-towarzysz B-12, który pomaga mu w tłumaczeniu języków innych postaci, przechowywaniu znalezionych w świecie przedmiotów, dostarczaniu im światła oraz hakowaniu różnych technologii w celu otwierania ścieżek i rozwiązywania zagadek^[17][18]. W trakcie gry gracz odnajduje notatki dotyczące B-12, nadające historii większy kontekst^[14]. Dostęp do nich można odblokować w miarę postępów w fabule^[19]. Gracz może zbierać odznaki, które umieszczane są na kocim plecaku^[13].

Świat zamieszkują roboty, które często zlecają graczowi znalezienie obiektów, ujawniając więcej informacji i posuwając narrację do przodu^[20]. Niektóre roboty wykonują opcjonalne zadania, jak np. Morusque, który odtwarza piosenki, gdy otrzyma nuty znalezione w slumsach^[21]. Gracz może wchodzić w interakcję z większością robotów w świecie przedstawionym^[14]. W Stray występują dwa rodzaje wrogów mogących zabić gracza: Zurki, czyli wielkie zmutowane bakterie, które mogą się rozprzestrzeniać i pożreć kota^[19], oraz Strażnicy, czyli milicja dronów, które próbują zastrzelić gracza, gdy go zauważą^[20][22]. Podczas części gry gracz może dołączyć tzw. Defluxor do B-12, co pozwala kotu zniszczyć Zurki^[23]. Defluxora można używać tylko przez ograniczony czas, zanim B-12 się przegrzeje i będzie wymagać krótkiego ładowania^[22].

Współzałożyciele BlueTwelve, Colas Koola i Vivien Mermet-Guyenet, rozpoczęli pracę nad Stray, pierwotnie pod nazwą HK_Project, ponieważ po pracy w Ubisofcie chcieli stworzyć niezależny projekt. Po udostępnieniu materiału filmowego z gry na Twitterze wydawnictwo Annapurna Interactive skontaktowało się z nimi w kwietniu 2016 w sprawie wydania projektu^[25]. W celu stworzenia gry założono studio BlueTwelve w Montpellier^[26]. Gra wykorzystuje silnik Unreal Engine 4^[27].

Na estetykę Stray duży wpływ miało Kowloon Walled City^[24]. Zespół programistów przeprowadził kilka testów graficznych środowiska oraz budynków^[28], po czym uznał, że miasto jest „idealnym placem zabaw dla kota” ze względu na różne ścieżki i punkty widokowe^[24]. Zespół odkrył, że rozgrywka z udziałem kota dała interesujące możliwości projektowania poziomów, szczególnie w odniesieniu do elementów z gier platformowych i łamigłówek^[29]. Członkowie zespołu stanęli przed wyzwaniami artystycznymi i technicznymi związanymi z pogodzeniem projektu gry z otwartym światem, ponieważ elementy typowo dekoracyjne – jak rury i kanały powietrzne – stały się ścieżkami do eksploracji w Stray^[24][30]. La Fourmillière, lokalizacja występująca w grze, pozwoliła zespołowi eksperymentować z pionowym projektem i zapewnić graczowi kilka ścieżek^[31]. Zespół postanowił unikać standardowych wyzwań platformowych na wczesnym etapie tworzenia, gdy zauważył, że gracze konsekwentnie pomijają skoki, co jego zdaniem „nie dawało wrażenia bycia kotem”. Według producenta Swanna Martina-Rageta ruchy kota są bardziej płynne, co skłoniło zespół do stworzenia własnego systemu poruszania się z przewodnikiem, przy jednoczesnym zachowaniu swobody wyboru^[32]. Zespół odkrył, że dźwięki i wibracje kontrolera DualSense zwiększały fizyczność i interaktywność gry z perspektywy kota^[33], a niski kąt kamery pozwalał na głębszą obserwację otoczenia niż w przypadku „ludzkiego bohatera”^[34].

Gra została zainspirowana zachowaniem kotów założycieli studia, Murtaugh i Riggsa^[25]. Większość członków zespołu miała koty, co zapewniało im stałą inspirację i punkt odniesienia^[24]. Chociaż gra jest „listem miłosnym” o kotach z zespołu, studio wyraźnie unikało stworzenia gry symulacyjnej na rzecz grywalności^[35]. Sekwencje akcji dodano, aby zapewnić graczowi pewien poziom stresu, a zespół chciał zbudować rytm, który umożliwiłby dalszy rozwój historii^[35]. Sekwencję, w której gracz może zabić Zurki, Koolz i Mermet-Guyenet postrzegali jako zemstę za inwazję pluskiew^[34], której doświadczyli. Interfejs użytkownika utrzymano w minimalnym zakresie, a wskazówki zintegrowane ze światem gry miały pomagać graczowi w dalszym postępie^[34].

Prace nad Strayem zostały ogłoszone 11 czerwca 2020 roku podczas wydarzenia Future of Gaming, a gra obsługiwała platformy PlayStation 4, PlayStation 5 i Microsoft Windows^[36][37][38]. W zwiastunie na targach Consumer Electronics Show ze stycznia 2021 roku zaplanowano jego premierę w październiku 2021 roku, ale ten termin został odrzucony^[39]. W lipcu 2021 roku Annapurna Interactive ujawniła w nowym zwiastunie datę premiery na początek 2022 roku^[40], ale prace przedłużyły się do czerwca tego samego roku^[41]. Podczas czerwcowej prezentacji podano ostateczną datę premiery: 19 lipca 2022 roku. W momencie premiery gra stała się dostępna dla subskrybentów usługi PlayStation Plus^[42]. Dwie wersje fizyczne zostały wydane przez iam8bit i Skybound Games; standardowa wersja detaliczna na PlayStation 5 z 20 września 2022 roku zawierała sześć map graficznych, a ekskluzywna edycja na PlayStation 4 i PlayStation 5 ukazała się w IV kwartale 2022 roku z dodatkowym plakatem i haftowaną naszywką^[43]. Firma iam8bit zapowiedziała wydanie płyty winylowej ze ścieżką dźwiękową w pierwszym kwartale 2023 roku^[44], a także albumu z ilustracjami Fernando Correi^[45]. Przedsprzedaż wydań fizycznych i ścieżki dźwiękowej rozpoczęła się 12 lipca 2022 roku^[43].

Gra została wydana 10 sierpnia 2023 roku na Xbox One i Xbox Series^[46] oraz 5 grudnia 2023 roku na macOS^[47].

Stray został przyjęty pozytywnie, uzyskując w zależności od platformy od 82 do 83 punktów na 100 w agregatorze Metacritic (stan na 2024 rok)^[55][56]. Chris Scullion z Video Games Chronicle uznał ją za jedną z najlepszych gier Annapurny Interactive^[17], a Andrew Webster z „The Verge” zaliczył ją do najlepszych dotychczasowych gier roku^[58]. Kelsey Raynor z VG247 opisała grę jako „wzruszającą historię straty, samotności i zniszczenia środowiska”^[59], a Sam Machkovech z Ars Technica stwierdził, że jest to mieszanina „atmosferycznej i złowieszczej eksploracji” z Half-Life’a (1998) i „dziecięcej fantazji klasycznych filmów Studia Ghibli”^[60]. Jakość oprawy graficznej i projekt artystyczny Stray zostały docenione przez krytyków^[14][61][62], z których wielu szczególnie chwaliło wykorzystanie oświetlenia^[12][13][63].

Alyse Stanley z „The Washington Post” opisała Stray jako „mistrzowski kurs opowiadania historii o środowisku i projektowania poziomów”, chwaląc subtelne wskazówki przekazywane graczowi^[16]. Bill Lavoy z Shacknews uznał świat za jeden z najpiękniej zaprojektowanych w grach komputerowych, chwaląc dbałość o szczegóły w każdym środowisku, choć krytykował brak ustawień graficznych^[17]. Ari Notis z Kotaku porównał przerywniki filmowe do produkcji prestiżowych studiów, takich jak Naughty Dog^[64]. Sam Loveridge z GamesRadar+ uznał atmosferę Stray za wyjątkową na tle innych gier, opisując uniwersum jako „oszałamiające miejsce, w którym można po prostu istnieć”^[50]. Blake Hester z miesięcznika „Game Informer” również pochwalił radość płynącą z odkrywania świata^[48]. Stephen Tailby z Push Square napisał, że gra oddaje atmosferę melancholii i nadziei^[18]. Jordan Oloman z „NME” uważał architekturę świata za najmocniejszy element gry, ale zauważał, że nie osiąga ona poziomu inteligencji i subtelności Nier: Automata (2017)^[14]. Rachel Kaser z VentureBeat stwierdziła, że poziomy zainfekowane przez Zurki należą do najgorszych pod względem wizualnym^[65], a niektórzy recenzenci zauważyli drobne błędy^[11][18]. William Hughes z A.V. Club uważał, że koncepcja podziemnego miasta zamieszkanego przez roboty przypominała „składankę znanych tropów z gier komputerowych”^[66]. Sisi Jang z Kotaku uznała Stray za niepokojący przykład technoorientalizmu^[67].

Katharine Castle z Rock Paper Shotgun stwierdziła, że przejęcie kontroli nad kotem dodaje grze atrakcyjności^[68]. Realistyczne odwzorowanie zachowań kotów w rozgrywce było powszechnie chwalone^[10][13][21]; recenzenci cenili animację i prostotę sterowania^[20][63][69], a także płynność ruchu i nawigacji^[16][22], chociaż niektórzy krytykowali niewygodne sterowanie i kąty kamery podczas nawigacji^[16][22]. Raynor z VG247 była przygotowana na powtarzalną mechanikę, ale ostatecznie stwierdziła, że gra zapewnia trwałą rozrywkę^[21]. Keza MacDonald z „The Guardian” uznała Stray za „wspaniały przykład tego, jak zmiana perspektywy może ożywić fikcyjną scenerię, do której przywykliśmy”^[70]. Scullion z Video Games Chronicle uznał etapy platformowe za proste, ale skuteczne^[17], a Alessandro Barbosa z GameSpot pochwalił zrównoważone tempo między sekwencjami rozgrywki^[15]. Pauline Leclercq z Jeuxvideo.com uważała, że łamigłówkom na ogół brakuje trudności, ale poprawiają się w drugiej połowie gry^[52], podczas gdy Hughes z A.V. Club uważała, że zagadki na dłuższą metę są powtarzalne^[62]. Gabriel Zamora z PCMag powiedział, że jest rozczarowany brakiem wyboru platformy^[71], a Josh Harmon z Electronic Gaming Monthly napisał, że główna część rozgrywki, składająca się z celów i łamigłówek, „w niczym nie przypomina zachowania kota”^[72].

Kilkoro recenzentów było zaskoczonych wątkiem narracyjnym, biorąc pod uwagę prostą koncepcję gry^[64]: Stanley z „Washington Post” uznał go za niezapomniany^[16]. Webster z „The Verge” docenił „tematy od nierówności majątkowych po katastrofę ekologiczną” i uznał zakończenie za tragiczne i piękne^[58]. Barbosa z GameSpot również uznał zakończenie za satysfakcjonujące, zauważając, że pozwala ono na refleksję nad relacjami między bohaterami^[15]. Alexis Ong z Polygon odnalazła w grze tematy związane z upadkiem demokracji w Hongkongu, szczególnie w odniesieniu do brutalności policji i protestów w latach 2019–2020, powołując się na roboczy tytuł HK Project^[10]. Recenzenci chwalili robotyczne postacie w uniwersum gry^[17][61], opisane przez Nata Smitha z PCGamesN jako „fantazyjne i zaskakująco ludzkie”^[73]. Loveridge z GamesRadar+ uważa, że interakcje napędzają narrację, która sama w sobie porusza tematy trudności i przyjaźni^[21]. Raynor z VG247 również stwierdziła, że przyjaźnie zawierane w grze niosą ładunek emocjonalny^[21]. Kaser z VentureBeat i Jon Bailes z „PC Gamer” podzielali silne uczucia wobec bohatera^[69][65], podobnie jak w odniesieniu do relacji między kotem i B-12^[68]. Krzysztof Mysiak z portalu Gry-Online, porównując Stray z Nier: Automata, stwierdził iż gra studia BlueTwelve „nie ciąży może tak silnie w stronę filozofowania, ale też potrafi skłonić do zadumy. I wywołać emocje – zwłaszcza w finale”^[49].

Sekwencje walk spolaryzowały krytyków; niektórzy uważali je za napięte i ekscytujące^[13][16], podczas gdy inni ocenili je jako nudne i mniej interesujące niż inne elementy gry^[15][65][71]. Sekwencje z udziałem Zurków – porównywane przez kilku krytyków do ucieczki przed głowokrabami z Half-Life’a^[50][68][69] – zostały pozytywnie opisane jako „bardziej autentyczne pod względem kociego zachowania”^[23], a Loveridge z GamesRadar+ stwierdził, że dodają one równowagi w spokojniejszych momentach^[50]. Damien Lawardorn z The Escapist uznał te sekwencje za skuteczny przykład body horroru oraz zaliczył je do najbardziej fascynujących i efektywnych rozdziałów gry^[74]. Webster z The Verge również uważał, że dodają one niezbędnego napięcia, porównując je do rojów szczurów z A Plague Tale: Innocence (2019), pisał jednak, że mogą stać się frustrujące^[58]. To zdanie podzielali Tom Marks z IGN i Bailes z „PC Gamera”^[22][69]. Oloman z NME uznał te sekwencje za znacznie różniące się od reszty gry^[14], a Hester z „Game Informera” nazwała je monotonnymi, doceniając jednocześnie ich rzadkość^[48]; Bailes z „PC Gamera” uważał je za zabawne^[69], podczas gdy Zamora z PCMag opisał je jako zadowalające, ale uproszczone^[71]. Szymon Radzewicz z portalu Spider’s Web przekonywał, że w Stray „osiągnięto świetny kompromis między presją, trudnością oraz satysfakcją z odsuniętego zagrożenia”^[75]. Zdaniem Pawła Hekmana z portalu Polygamia Stray w ostatecznym rozrachunku to „przepiękna, nieco melancholijna gra”^[54].

Bardzo oczekiwana po zapowiedziach^[76][77][78], gra znalazła się na szczycie list życzeń na Steamie tuż przed premierą^[79], bijąc rekord wydawnictwa Annapurna Interactive pod względem liczby osób jednocześnie grających na Steamie (ok. 62 tys. osób)^[80] i stając się najwyżej ocenianą grą roku przez użytkowników platformy^[81]. W lipcu 2022 roku stała się najczęściej pobieraną grą na PlayStation 4 i PlayStation 5 w Ameryce Północnej oraz drugą najczęściej pobieraną grą na PlayStation 5 i trzecią na PlayStation 4 w Europie^[82]. Według stanu na sierpień 2022 roku była to piąta najczęściej pobierana gra na PlayStation 5 i szósta najczęściej pobierana gra na PlayStation 4 w Ameryce Północnej oraz piąta najczęściej pobierana gra na obu platformach w Europie^[83]. We wrześniu na PlayStation 5 w Europie Stray uplasował się na 19. miejscu^[84]. Filmy przedstawiające koty oglądające nagrania ze Stray stały się popularne po premierze, a tematyczne konto na Twitterze @CatsWatchStray zgromadziło ponad 32 tys. obserwujących^[85][86][87]. Przed wydaniem gry Annapurna Interactive nawiązała współpracę z kilkoma organizacjami charytatywnymi, aby zebrać pieniądze dla bezdomnych kotów, oferując prezenty zachęcające do datków^[88].

Stray zdobył tytuł gry roku na PlayStation podczas 40. ceremonii wręczenia nagród Golden Joystick Awards^[89], nagrodę Steam Awards za innowację w mechanice^[90], dwie nagrody Game Awards 2022^[91][92][93] oraz trzy Pegazy^[94].

W 2023 roku, nieco ponad rok po premierze gry, grupa Annapurna Pictures (której gałąź gier komputerowych wydała Stray) ujawniła, że pracuje nad projektem adaptacji filmu animowanego^[97].