kościół symultaniczny | |||||||||||||||||||
![]() Widok z południowego zachodu | |||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kraj związkowy | |||||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||||
Wezwanie | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Hesji ![]() | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||||||||||||||||||
![]() |
Katedra Maryi Panny w Wetzlarze (niem. Dom Unserer Lieben Frau) – zabytkowa, trójnawowa świątynia znajdująca się w niemieckim mieście Wetzlar, gotycka z zachowanymi elementami romańskimi z poprzedniej budowli. Od 1561 kościół symultaniczny współużytkowany przez protestantów i katolików.
Historia
[edytuj | edytuj kod]W 897 roku konsekrowano kościół pod wezwaniem Zbawiciela. W połowie X wieku został on siedzibą kapituły poświęconej Matce Bożej, pełniąc jednocześnie funkcję kościoła parafialnego dla miasta Wetzlar. W latach 1170–1190 wzniesiono nowy, znacznie większy kościół w stylu późnoromańskim, z którego do dziś zachowały się elementy zachodniej elewacji z wieżą Heidenturm. Mimo sporów między parafią a kapitułą o finansowanie prac budowlanych, około 1220 rozpoczęto kolejną rozbudowę[1]. W 1334 wzniesiono sygnaturkę, w 1336 rozpoczęto budowę korpusu nawowego, a w 1490 ukończono budowę wieży południowej[2]. Wieży północnej nie zrealizowano z powodu braku funduszy[3]. W 1561 hełm wieży został zniszczony przez pożar, od tego samego roku kościół należał również do protestantów, a parafia luterańska stała się trzecim źródłem finansowania budowy[2]. Protestanci odprawiali nabożeństwa w korpusie nawowym, a katolicy – w prezbiterium[1].
Po rozpadzie Świętego Cesarstwa Rzymskiego w 1806 roku kapitułę zniesiono, a opiekę nad kompleksem przejął abp Karl Theodor von Dalberg, który w 1808 rozporządzeniem ustanowił podział funduszy pomiędzy wspólnotami, wg którego dwie parafie pokrywały po 9/24 kosztów, abp Dalberg – 2/24, a 4/24 miały pochodzić z pieniędzy publicznych. Po rezygnacji Dalberga umowę wielokrotnie nowelizowano. W 1837 gmina protestancka, po zorganizowaniu zbiórki i otrzymaniu dotacji od władz pruskich, rozpoczęła remont wnętrza. Usunięto 22 proste, średniowieczne ołtarze i część posągów, rozebrano empory i późnogotyckie sakramentarium z 1507. Nową emporę organową zaprojektowano w stylu neogotyckim. Parafia katolicka z kolei ufundowała przebudowę prezbiterium. W czerwcu 1857 powołano stowarzyszenie budowy katedry w Wetzlarze[1].
Mimo przeprowadzenia remontu w latach 1872–1873 stan świątyni się pogarszał. W 1880 władze rejencji Koblencja podjęły decyzje o wyłączeniu z użytkowania transeptu, w 1892 – okolic Heidenturm, a w 1903 całej elewacji zachodniej. W grudniu 1901 założono kolejne stowarzyszenie budowy. W 1902 roku przystąpiono do generalnego remontu. Pracami od 1903 kierował Ernst Stiehl, który planował dokończenie fasady zachodniej poprzez zburzenie romańskich fragmentów wraz z Heidenturm, z czego zrezygnowano, prawdopodobnie z powodów finansowych. W grudniu 1910 katedrę przywrócono do użytku[1].
8 marca 1945 wschodnia część kościoła została zniszczona podczas nalotu bombowego, zniszczone zostało lektorium z organami, a wskutek fali uderzeniowej destrukcji uległy również okna i organy wspólnoty protestanckiej. 31 stycznia 1946 powołano trzecie już stowarzyszenie budowy katedry. Zrezygnowano z odbudowy lektorium, by podkreślić współpracę obu wspólnot. 14 maja 1955 inaugurowano organy, a na przełomie lat 50. i 60. zainstalowano witraże. Od 1982 dwie parafie pokrywają po 5/12 kosztów, a fundusz Dalberg'sche Kirchenfonds i miasto Wetzlar – po 1/12 kosztów budowlanych[1]. W latach 1981–1989 odrestaurowano wnętrze, a w 2001 rozpoczęto konserwację elewacji[2].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Świątynia gotycka, trójnawowa, o układzie halowym. Fasada składa się z dwóch wież. Niższa, północna wieża romańska, znana jest jako Heidenturm. Jej dwie górne kondygnacje doświetlają biforia, a najwyższa kondygnacja zwęża się do rzutu ośmiokąta. Wieża południowa jest gotycka, wieńczy ją XVI-wieczny hełm projektu Johanna Gredla[2]. Gotycki portal zachodni zdobi figura Madonny, na tympanonie widnieją sceny pokłonu Trzech Króli i sądu ostatecznego. Łuk portalu dekorują figury proroków oraz mądrych i głupich panien[4]. Za tym portalem zachował się pierwotny portal romański o dwóch arkadach, znany jako Heidenportal[5]. Korpus nawowy ma długość trzech przęseł, od północy dobudowana jest do niego protestancka zakrystia, a od południa – kaplica boczna pw. św. Jana; obie dobudówki są dostawione od zachodu do transeptu[2]. Południową elewację zdobi wczesnogotycki portal, dekorowany figurami: Chrystusa, aniołów, Matki Bożej, diabła z żydem, Kaina, Abla, św. Jakuba i św. Piotra[6]. Od północy do prezbiterium dostawiona jest zakrystia katolicka i kaplica św. Szczepana, a od południa – kaplica Matki Bożej i kaplica św. Mikołaja[2]. Pierwotnie prezbiterium i transept były oddzielone lektorium, zniszczonym w 1945 roku[1].
Wyposażenie
[edytuj | edytuj kod]Wnętrze zdobi figura Chrystusa niosącego krzyż z Szymonem Cyrenejczykiem, będąca wykonaną w 1996 rekonstrukcją średniowiecznego oryginału, skradzionego w 1983 roku[1]. XVI-wieczny żyrandol w nawie głównej zdobi figura Matki Bożej otoczonej przez anioły[7]. Kaplicę św. Jana zdobi pietà z ok. lat 1370–1380[8]. XV-wieczny krucyfiks tęczowy pochodzi z XV wieku, przeniesiono go w obecne miejsce w latach 80. XX wieku z sąsiadującej z katedrą kaplicy św. Michała[9]. Figury świętych w prezbiterium wykonano w połowie XIII wieku[10], a figurę Madonny – pod koniec wieku XV[11]. W kaplicy św. Mikołaja ustawiono XII-wieczną, romańską chrzcielnicę, wykonaną ze skały wulkanicznej[12]. Organy wykonał w 1955 roku hamburski organmistrz Rudolf von Beckerath , w 2005 poddano je renowacji[13]. Kościół ma łącznie 7 dzwonów i jeden gong zegarowy[14]:
Lokalizacja | Imię | Waga | Średnica | Ton | Materiał | Rok odlania | Ludwisarz |
---|---|---|---|---|---|---|---|
Sygnaturka | Secunda/Unternonglocke | 180 kg | 56,7 cm | g" | brąz | XII lub XIII w. | nieznany |
Ökumeneglocke | 264 kg | 72,8 cm | d" | 1998 | Rincker , Sinn | ||
Prima/Unterseptimglocke | 350 kg | 85,2 cm | h' | 1334 | nieznany | ||
Wieża południowa | Neunuhrglocke | 550 kg | 96 cm | a' | ok. 1500 | ||
Elfuhrglocke | 660 kg | 100,2 cm | g' | 1660 | Guido Monginot | ||
Vaterunserglocke | 1400 kg | 127,5 cm | fis' | 1686 | Dilman Schmid , Aßlar | ||
Dammrich | 2200 kg | 164 cm | d' | żeliwo | 1920 | Buderus, Wetzlar | |
Hełm wieży południowej | Gong zegarowy | 400 kg | 97 cm | b.d. | brąz | 1615 | Bader, Frankfurt nad Menem |
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Widok z północnego zachodu
-
Fasada
-
Widok z południowego wschodu
-
Sygnaturka
-
Szczyt Heidenturm
-
Portal zachodni
-
Heidenportal
-
Portal południowy
-
Wnętrze
-
Ambona
-
Figura Madonny w prezbiterium
-
Krucyfiks tęczowy
-
Figura Chrystusa niosącego krzyż
-
Pietà w kaplicy św. Jana
-
Organy
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Chronik - Wetzlarer Dombau-Verein e.V. [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ a b c d e f Kulturdenkmal - Wetzlarer Dombau-Verein e.V. [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ Türmerwohnung, Grabplatten und versteckte Orte [online], bistumlimburg.de [dostęp 2024-08-19] (niem.).
- ↑ 19 - Das gotische Westportal [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 20 - Das romanische Westportal („Heidenportal“) [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 17 - Das frühgotische Südportal [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 2 - Zunftleuchter [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 16 - Vesperbild (Pietà) [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 4 - Kreuzigungsgruppe [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 11 - Zwei frühgotische Steinskulpturen [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 7 - Madonna auf der Mondsichel [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ 5 - Taufstein [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ Renovierung Domorgel - Wetzlarer Dombau-Verein e.V. [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .
- ↑ Glocken - Wetzlarer Dombau-Verein e.V. [online], www.dbv-wetzlar.de [dostęp 2024-08-19] .