| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
Teodora Feder-Mandalian[1][2] pierwotnie Tauba Feder[3][4][5] ps. Napiórkowska[6] (ur. 14 listopada 1900 w Lublinie, zm. 12 marca 1987[7]) – polska historyczka, działaczka komunistyczna, członek SDKPiL, KPP i WKP(b)[8].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W 1916 ukończyła Żeńską Szkołę Handlową w Lublinie[9]. 16 października 1919 rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego[10]. W latach 1917–1918 członek SDKPiL, w latach 1918–1938 członek KPP, od 1923 do 1940 członek WKP(b).
We wrześniu 1920 aresztowana[11], a następnie skazana przez Sąd Okręgowy w Lublinie w procesie Lubelskiego Komitetu Rewolucyjnego na 5 lat ciężkiego więzienia[12][4]. Podczas procesu była osadzona w więzieniu na Zamku w Lublinie[3]. W roku 1923 w wyniku polsko-radzieckiej wymiany więźniów znalazła się w ZSRR.
W latach 1923–1929 pracowała w aparacie Kominternu w Moskwie. Od 1926 do 1927 pracownik partyjny w Szanghaju. W latach 1930–1933 słuchaczka w Instytucie Czerwonej Profesury w Moskwie. W latach 1933–1936 kierownik Wydziału Propagandy Woroneskiego Komitetu Obwodowego WKP(b). Od 1937 do 1939 kierownik Wydziału Prasowego Ambasady ZSRR w Madrycie i Barcelonie. W 1940 została aresztowana w ZSRR i wysłana do obozu pracy, który opuściła w 1945[13].
Od 15 grudnia 1948 do 31 stycznia 1953 była zastępcą kierownika Wydziału Zagranicznego KC PZPR, od 1 lutego 1953 do 5 sierpnia 1955 - kierownikiem Centralnego Ośrodka Szkolenia Partyjnego, od 5 sierpnia 1955 do 2 sierpnia 1956 zastępcą kierownika Wydziału Propagandy i Agitacji KC PZPR, od 2 sierpnia 1956 do 21 listopada 1956 zastępcą kierownika Wydziału Propagandy i Prasy KC PZPR, od 21 listopada 1956 do 27 grudnia 1964 ponownie zastępcą kierownika Wydziału Propagandy i Agitacji KC PZPR[14][15]. Pracowała też w szkolnictwie partyjnym, m.in. Katedrze Historii Międzynarodowego Ruchu Robotniczego w Szkole Partyjnej przy KC PZPR. Autorka haseł w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego[16]. Została pochowana na Cmentarzu Komunalnym na Powązkach (kwatera B3-2-6)[1].
Jej mężem był ormiański działacz komunistyczny Tateos (Tatos) Gegamowicz Mandalian (1901–1941), znany także jako Siergiej Grigorjewicz Marczenko[17][18][19], z którym miała syna Andrzeja Mandaliana.
Wybrana publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Małgorzata Fornalska, bohaterka narodu polskiego, Warszawa: "Książka" 1948.
- Francja w okresie względnej stabilizacji kapitalizmu, Warszawa: Szkoła Partyjna przy KC PZPR 1953.
- Francja w okresie względnej stabilizacji kapitalizmu: stenogram wykładu wygłoszonego w Szkole Partyjnej przy KC PZPR, Warszawa: Szkoła Partyjna przy KC PZPR 1953.
- Hiszpania w latach 1918-1939: stenogram wykładu, Warszawa: Szkoła Partyjna przy KC PZPR 1953.
- Węgierska Republika Rad 1919: stenogram wykładu wygłoszonego w Szkole Partyjnej przy KC PZPR, Warszawa: Szkoła Partyjna Przy KC PZPR 1953.
- Adolf Warski, Warszawa: "Książka i Wiedza", 1986.
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda im. Ludwika Waryńskiego (1986) za biografię Adolfa Warskiego, (Książka i Wiedza, wyd. I 1986)[20]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-27].
- ↑ Juliusz Jerzy Malczewski (red.), Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w Warszawie: praca zbiorowa, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989, s. 194.
- ↑ a b Z kraju i ze świata, „Kurier Płocki”, R. 7 (198), Płock, 1 września 1921, s. 3 [dostęp 2025-02-18].
- ↑ a b Łazarz Gejler, Edward Gabara, Kronika ruchu robotniczego i związkowego w środowisku żydowskim w latach 1920–1921, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 69, Warszawa 1969, s. 132 [dostęp 2025-02-18].
- ↑ Wojciech Materski, Wymiana więźniów politycznych pomiędzy II Rzecząpospolitą a Sowietami w okresie międzywojennym: dokumenty i materiały, Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2000, s. 84.
- ↑ Helena Gruda, IV Konferencja Komunistycznej Partii Polski (24 XI – 23 XII 1925): protokoły obrad i uchwały, t. 1, Warszawa: Książka i Wiedza, 1972, s. 48.
- ↑ Włodzimierz Janowski, Aleksander Kochański Informator o strukturze i obsadzie personalnej centralnego aparatu PZPR 1948-1990, pod red. Krzysztofa Persaka, wyd. ISP PAN, Warszawa 2000, s. 155
- ↑ Kazimierz Wajda (red.), Dokumenty i materiały do stosunków Polski z Niemiecką Republiką Demokratyczną, t. 1, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, s. 61, ISBN 978-83-04-01285-1.
- ↑ Świadectwa dojrzałości z lat 1909-1919, Żeńska Szkoła Handlowa - FEDER Teodora - Źródła - Teatr NN [online], teatrnn.pl [dostęp 2024-09-04] (pol.).
- ↑ Holocaust Survivors and Victims Database -- Teodora Feder [online], www.ushmm.org [dostęp 2024-09-04].
- ↑ Aresztowanie "rewkomu" w Lublinie, „Nowa Reforma”, R. 39 (221), Kraków, 18 września 1920, s. 2 [dostęp 2025-02-18].
- ↑ Z sądów, „Gazeta Administracji i Policji Państwowej”, R. 4 (22), Warszawa, 27 maja 1922, s. 328 [dostęp 2025-02-18].
- ↑ Łukasz Bertram, Uciec? Dokąd? I przed czym? Doświadczenie represji stalinowskich w biografiach członków polskiej elity partyjno-rządowej lat 1949–1956, „Adeptus” (12), 2018, DOI: 10.11649/a.1760, ISSN 2300-0783 [dostęp 2025-07-06] (ang.).
- ↑ Włodzimierz Janowski, Aleksander Kochański Informator o strukturze i obsadzie personalnej centralnego aparatu PZPR 1948-1990, pod red. Krzysztofa Persaka, wyd. ISP PAN, Warszawa 2000, s. 131, 132, 140, 143
- ↑ Jan Szumski, Polityka a historia: ZSRR wobec nauki historycznej w Polsce w latach 1945-1964, Warszawa: Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów Polskiej Akademii Nauk - Oficyna Wydawnicza Aspra-Jr 2016, s. 291, przyp. 49.
- ↑ Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1: A-D, red. nacz. Feliks Tych, Warszawa: "Książka i Wiedza" 1978, s. 5
- ↑ Michaił Aleksiejew, Советская военная разведка в Китае и хроника «китайской смуты» (1922–1929), Кучково поле, 2016, przypis 91, ISBN 978-5-457-97977-2.
- ↑ Dolores Ibárruri, They Shall Not Pass. The Autobiography of La Pasionaria, International Publishers, 2005, s. 264 (ang.).
- ↑ MARCHENKO SERGUEI GRIGORIEVICH (1901–1941), [w:] F.J. Romero-Salvadó, Historical dictionary of the Spanish Civil War, 2013, s. 204, ISBN 978-0-8108-8009-2 (ang.).
- ↑ Nagrody im. Ludwika Waryńskiego, "Życie Warszawy", nr 103, 3 maja 1986, s. 2.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2007.
- Jan Szumski, Polityka a historia: ZSRR wobec nauki historycznej w Polsce w latach 1945-1964, Warszawa: Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów Polskiej Akademii Nauk - Oficyna Wydawnicza Aspra-Jr 2016, s. 291, przyp. 49.
- BIP IPN, Katalog kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL
