Elżbieta Aragońska (królowa Portugalii)

Święta
Elżbieta Aragońska

Rainha Santa Isabel

królowa klaryska
José Gil de Castro Santa Isabel Reina de Portugal 1820 (Museo Colonial)
Data i miejsce urodzenia	1271 Barcelona lub Saragossa
Data i miejsce śmierci	4 lipca 1336 Estremoz
Przyczyna śmierci	dżuma
Czczona przez	Kościół katolicki
Beatyfikacja	1516 przez Leona X
Kanonizacja	25 maja 1625 przez Urbana VIII
Wspomnienie	4 lipca
Atrybuty	dzban na wino, flakonik z wodą, korona królewska w dłoniach, róża, księga[1]
Patronka	Coimbry
Szczególne miejsca kultu	Grób znajduje się w klasztorze Santa Clara-a-Nova w Coimbrze
Multimedia w Wikimedia Commons

Elżbieta Aragońska

królowa Portugalii
Okres	od 1282 do 1325
Jako żona	Dionizego I Portugalskiego
Dane biograficzne
Dynastia	barcelońska
Ojciec	Piotr III Wielki
Matka	Konstancja Sycylijska
Mąż	Dionizy I
Dzieci	Konstancja, Alfons IV Dzielny

Elżbieta [Izabela] "Święta" Guilhemid-Sunifred z Urgel Aragońska^[2] OSC^[3], kataloński Elisabet d'Aragó, port. Isabel (ur. 1271 w Barcelonie lub w Saragossie, zm. 4 lipca 1336) – królowa Portugalii, klaryska^[3], święta Kościoła katolickiego. Znana również jako Święta Królowa Izabela, patronka miasta Coimbra w Portugalii^[4].

Była najstarszą córką Piotra III Wielkiego, króla Aragonii, króla Walencji, hrabiego Barcelony, hrabiego Ribagorzy, hrabiego Cerdagna, króla Sycylii, oraz królowej Konstancji Sycylijskiej (wnuczki cesarza rzymskiego – Fryderyka II). Otrzymała imię po swojej babci ciotecznej – Elżbiecie Węgierskiej, ale w Portugalii odpowiednikiem imienia Elżbieta jest Isabel. Miała pięciu braci, wśród nich królów aragońskich Alfonsa III, Jakuba II i Fryderyka II.

Jako mała dziewczynka, w wieku ok. 11 lat została wydana za maż za króla Dionizego I Portugalskiego, króla Portugalii i Algarve, poetę, znanego jako Rei Lavrador – Król Rolnik – ponieważ uprawiał on lasy niedaleko Leiri. Drewno z tych lasów używane było później do produkcji okrętów wykorzystanych podczas wielkich odkryć geograficznych. Przybyła do Portugalii w 1288 i 24 czerwca w Trancoso odbyła się ceremonia zaślubin. Następnie zamieszkała w pałacu królewskim w Coimbrze.

Para królewska miała dwoje dzieci:

• córka Konstancja, poślubiła Ferdynanda IV Kastylijskiego, zostając królową Kastylii-Leónu,
• syn Alfons, został królem Portugalii jako Alfons IV Dzielny.

Małżeństwo nie należało na najszczęśliwszych gdyż Elżbieta była bardzo pobożna i religijna, natomiast Dionizy - porywczy i lekkomyślny. Dionizy miał również pozamałżeńskie dzieci, a małżonkę lżył i poniżał w obecności swoich kochanek. Ona modliła się o jego nawrócenie, zajmowała się też wychowaniem dzieci swoich, jak i metres króla^[2].

Nieślubny syn Dionizego, Afonso Sanches, był faworyzowany przez ojca. Jego brat przyrodni Alfons, prawowity następca tronu, poczuł się zagrożony i w 1323 ogłosił, że zamierza wystąpić zbrojnie przeciwko ojcu i jego bastardowi. Interwencja Elżbiety pozwoliła zażegnać konflikt mogący zdestabilizować królewstwo.

Dionizy zmarł w 1325 i Alfons odziedziczył tron. Elżbieta udała się na pielgrzymkę do Santiago de Compostela, jadąc na ośle, a ostatni etap pokonując pieszo. Potem zamieszkała w ufundowanym przez siebie klasztorze klarysek Santa Clara-a-Velha w Coimbrze i przywdziała habit zakonu klarysek (o regule opartej na ubóstwie i pomocy chorym oraz biednym), nie składając jednak ślubów, co umożliwiło jej zachowanie majątku, który przeznaczała na dzialalność dobroczynną.

W 1336 Alfons IV pomaszerował ze swoim wojskiem przeciwko Alfonsowi XI Kastylijskiemu, któremu zarzucił złe traktowanie swojej żony Marii, córki króla portugalskiego. Królowa wyruszyła z misją pokojową, lecz w jej trakcie zachorowała na dżumę i wkrótce zmarła 4 lipca 1336 w Estremoz. Pokój został zawarty dopiero trzy lata po śmierci Elżbiety, dzięki interwencji samej Marii Portugalskiej, na mocy traktatu podpisanego w Sewilli w 1339.

Elżbieta została pochowana w klasztorze Santa Clara-a-Velha w Coimbrze, a grób jej był podobno miejscem licznych cudów. Wraz z postępującym zalewaniem klasztoru Santa Clara-a-Velha w Coimbrze przez wody rzeki Mondego, w XVII wieku konieczna stała się budowa nowego klasztoru Santa-Clara-a-Nova. W 1677 przeniesiono ciało świętej królowej Izabeli z kamiennego grobowca, w którym spoczywała od 1336, do nowego grobowca ze srebra, który przetransportowano do klaszoru Santa-Clara-a-Nova, gdzie spoczywa po dzień dzisiejszy^[5].

Została kanonizowana przez papieża Urbana VIII, w 1625. Od 1695 jej święto obchodzono 8 lipca^[3], jednak w 1969 zostało ono przeniesione na właściwy dzień, tj. dzień jej śmierci − 4 lipca^[6].

Najbardziej znaną historią o świętej królowej Izabeli jest bez wątpienia cud róż. Według portugalskiej legendy królowa opuściła zamek w Leirii pewnego zimowego poranka, aby rozdać chleb najuboższym. Zaskoczona przez władcę, który zapytał ją, dokąd idzie i co niesie w fartuchu, królowa miała wykrzyknąć: To róże, panie! Nieufny król Dionizy zapytał: Róże w styczniu? Królowa Izabela pokazała wtedy zawartość fartucha swojej sukni, a w nim były róże, a nie chleb, który ukryła^[7].

Dokładny czas pojawienia się tej legendy w tradycji portugalskiej nie jest znany. Nie pojawia się ona w anonimowej biografii królowej napisanej w XIV wieku, ale krążyła ustnie po kraju w ostatnich dziesięcioleciach tego stulecia. Najstarszym znanym zapisem jest XV-wieczny ołtarz zachowany w Narodowym Muzeum Sztuki Katalonii. Pierwsza wzmianka pisana pochodzi z 1562. W połowie XVI wieku legenda była już szeroko rozpowszechniona^[8].

Znane są podobne legendy dotyczące ciotki Izabeli ze strony matki, świętej Elżbiety Węgierskiej, św. Kasyldy^[9] i św. Zyty^[10].