Spis treści
Tadeusz Koc
4 i 1/3 zwycięstwa | |
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
9 sierpnia 1913 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
3 czerwca 2008 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
od 1934 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki |
161 eskadra myśliwska, |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Tadeusz Koc (na emigracji zmienił nazwisko na Tadeusz Kotz) (ur. 9 sierpnia 1913 w Grabanowie, zm. 3 czerwca 2008 w Collingwood) – pułkownik pilot Wojska Polskiego, major (ang. Squadron Leader) Królewskich Sił Powietrznych; dowódca dywizjonu 303 w okresie 20 listopada 1943 r. – 25 września 1944 r.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się jako Tadeusz Koc we wsi Grabanów niedaleko Białej Podlaskiej. Latem po maturze (w 1934) odbył szkolenie na Hanriotach w ramach Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Lublinku pod Łodzią[1], a następnie został przyjęty do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Po ukończeniu szkoły został mianowany na podporucznika ze starszeństwem z 1 października 1937 i 24. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[2]. Został wcielony do 6 pułku lotniczego we Lwowie i przydzielony do 161 eskadry myśliwskiej na stanowisko pilota[3].
W kampanii wrześniowej 1939 roku walczył w składzie 161 eskadry myśliwskiej. 2 września pilotując samolot PZL P.11 zestrzelił Meserschmitta Bf 110. 17 września 1939 roku, po inwazji radzieckiej na Polskę, patrolował w rejonie Stanisławowa i prawdopodobnie był pilotem, który zestrzelił tego dnia radziecki lekki samolot bombowy R-5Sz koło Nadwórnej (okoliczności tego zdarzenia nie są jasne, a sam Koc temu zaprzeczył w późniejszych wspomnieniach)[a].
18 września, po rozkazie ewakuacji, przeleciał samolotem do Gałacza w Rumunii[4]. Po kampanii wrześniowej przedostał się z Rumunii przez Jugosławię oraz Grecję statkiem do Francji[5]. Dopiero w lutym 1940 roku został skierowany na przeszkolenie na samolotach francuskich do Lyon-Bron[5]. Po upadku Francji przedostał się 27 czerwca 1940 roku do Wielkiej Brytanii[6]. 18 września uzyskał przydział do nocnego dywizjonu 307, latając jako pilot na dwumiejscowych samolotach Boulton Paul Defiant[6]. Szybko przeszkolił się na jednomiejscowe myśliwce i otrzymał 12 października przydział do dywizjonu 303 (którego został późniejszym dowódcą), a 8 listopada do brytyjskiego 245 dywizjonu RAF[6]. W marcu 1941 roku został przydzielony do polskiego 317 dywizjonu[6]. 7 czerwca 1942 roku został przeniesiony do 308 dywizjonu, gdzie został dowódcą eskadry[6].
Został zestrzelony 3 lutego 1943 nad północną Francją, ratował się wyskakując na spadochronie[6]. Dzięki pomocy miejscowej ludności, uzyskując fałszywe dokumenty i ubranie cywilne, uniknął niewoli i drogą lądową przez okupowaną Francję i granicę w Pirenejach dotarł do brytyjskiego konsulatu w Hiszpanii, po czym przez Gibraltar został ewakuowany samolotem do Wielkiej Brytanii[7]. Już 21 lutego 1943 roku powrócił do dywizjonu[6]. W lipcu 1943 roku przydzielony do dywizjonu 303, którym dowodził od 23 listopada 1943 do 25 września 1944 roku[8]. Później był m.in. oficerem łącznikowym PSP w 12 i 13 Grupie Myśliwskiej RAF.
Zwolniony ze służby wojskowej w 1948 po zawarciu małżeństwa. Wraz z żoną wyjechał do Afryki, gdzie przez rok mieszkał w Suazi, pracując na farmie, powrócił jednak do Anglii[9]. Podjął pracę w zakładach lotniczych Martin-Baker w Londynie, produkujących fotele katapultowe[10]. W 1956 przeniósł się do Kanady do Collingwood, pracując dalej w filii Martin-Baker, do jej zamknięcia po anulowaniu w latach 60. programu samolotu Avro Canada CF-105 Arrow[11]. Pracował później m.in. w fabryce lodówek i szyb samochodowych, do emerytury[11].
W 2005 roku opublikował w Kanadzie wspomnienia pt. „Błękitne niebo i prawdziwe kule”. Książka została opublikowana w Polsce po raz pierwszy w 2018 roku pod tytułem "303. Mój dywizjon".
Życie rodzinne
[edytuj | edytuj kod]Ożenił się w 1948 roku z poznaną w Wielkiej Brytanii Julią Jacyną, służącą w WAAF, Polką ewakuowaną z Syberii, dokąd jej rodzina została wywieziona przez władze radzieckie[12]. W 1951 roku urodził się ich syn Henryk[10].
Zwycięstwa powietrzne
[edytuj | edytuj kod]Na liście Bajana zajmuje 50. pozycję z wynikiem 4 i 1/3 zestrzeleń pewnych i 3 prawdopodobnych.
Zestrzelenia pewne:
- 1/3 Do 17 – 2 września 1939 (pilotował P.11c)
- Bf 110 – 2 września 1939 (pilotował P.11c)
- Polikarpow R-5Sz (51 Brygada Lotnictwa Szturmowego) – 17 września 1939 (pilotował P.11c)[a]
- 1/2 x Fw 190 – 25 kwietnia 1942 (pilotował Spitfire V, JH-D nr BL410)
- Fw 190 – 28 kwietnia 1942 (pilotował Spitfire V, JH-M nr BL563)
- Fw 190 – 29 kwietnia 1942 (pilotował Spitfire V, JH-M nr BL563)
Zestrzelenia prawdopodobne:
- Bf 109 – 8 listopada 1941 (pilotował Spitfire V, JH-Y nr W3970)
- Fw 190 – 29 kwietnia 1942 (pilotował Spitfire V, JH-M nr BL563)
- Fw 190 – 3 lutego 1943 (pilotował Spitfire V, ZF-[?] nr BL977)
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 8495
- Krzyż Walecznych – czterokrotnie
- Polowa Odznaka Pilota
- brytyjski Distinguished Flying Cross
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Łukasz Łydżba. Lwowiacy kontra R.5. „Lotnictwo z Szachownicą” nr 4/2013(50), s.24-26. Brak jest oficjalnych dokumentów potwierdzających zestrzelenie tego samolotu przez T. Koca ani relacji z pierwszej ręki, lecz potwierdza to relacja pilota Jana Malinowskiego i wpisy w dokumentach dokonywane przez Tadeusza Koca podczas wojny - mimo że sam T. Koc we wspomnieniach wydanych w 2005 roku twierdził, że nie strzelał do zaobserwowanego samolotu (Kotz 2023 ↓, s. 73).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tadeusz Koc [online], polishairforce.pl [dostęp 2017-11-27] .
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 220.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 787.
- ↑ Kotz 2023 ↓, s. 75-80.
- ↑ a b Kotz 2023 ↓, s. 84-91.
- ↑ a b c d e f g Kotz 2023 ↓, s. 14.
- ↑ Kotz 2023 ↓, s. 159-236.
- ↑ Kotz 2023 ↓, s. 15.
- ↑ Kotz 2023 ↓, s. 299-314.
- ↑ a b Kotz 2023 ↓, s. 315.
- ↑ a b Kotz 2023 ↓, s. 321-324.
- ↑ Kotz 2023 ↓, s. 283-295.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Kotz: 303. Mój dywizjon. Warszawa: Bellona, 2023. ISBN 978-83-11-16953-1.
- Izydor Koliński: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 9, Regularne jednostki Wojska Polskiego (lotnictwo), formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1978.
- Wacław Król: Myśliwcy. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1980, s. 257-283. ISBN 83-11-06396-6.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Wojciech Zmyślony: biografia w polishairforce.pl. s. 1. [dostęp 2012-06-22]. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Absolwenci Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie
- Polscy piloci myśliwscy
- Podporucznicy lotnictwa II Rzeczypospolitej
- Majorowie Polskich Sił Powietrznych
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Polacy odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej
- Urodzeni w 1913
- Zmarli w 2008
- Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Kanadzie po II wojnie światowej
- Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej
- Dowódcy Dywizjonu 303
- Oficerowie 161 Eskadry Myśliwskiej