TurboGrafx-16

TurboGrafx-16/PC Engine

Amerykański TurboGrafx-16
Typ	konsola gier wideo
Producent	NEC Corporation
Generacja	czwarta generacja
Premiera	Japonia: 30 października 1987[1] Ameryka Północna: 29 sierpnia 1989[1] Europa Zachodnia: 1990[2]
Nośniki danych	HuCard, CD-ROM
Kontrolery	joypad
Sprzedanych jednostek	10 milionów
Najlepiej sprzedawana gra	Bonk's Adventure[3]
Następca	PC-FX
Multimedia w Wikimedia Commons

TurboGrafx-16 – 8-bitowa konsola z 16-bitowym układem graficznym, wydana po raz pierwszy 30 października 1987 roku w Japonii, gdzie znana jest pod nazwą PC Engine.^[1]

Konsola powstała dzięki współpracy pomiędzy Hudson Soft (odpowiedzialna za produkcję chipów) oraz NEC (produkująca komputery z serii PC-xx). Obydwa przedsiębiorstwa połączyły się we wspólnym celu przejęcia rynku od popularnego w tym czasie Nintendo Famicom. Charakterystyczną cechą konsoli był jej niewielki rozmiar, osiągnięty głównie dzięki zastosowaniu tylko trzech układów scalonych oraz używania niewielkich, przypominających karty płatnicze nośników danych, znanych pod nazwą „HuCard” (od Hudson Card; w wersji Amerykańskiej znana bardziej jako „TurboChip”). Ze względu na ograniczania nałożone przez Nintendo w produkcji przez deweloperów gier na inne platformy, ustalono że Hudson będzie produkował software a NEC zajmie się hardwarem.^[4]

30 października 1987 konsola została zaprezentowana w Japonii, gdzie stała się hitem, sprzedając przez pierwsze parę miesięcy pół miliona sztuk. Wyniki te poważnie nadszarpnęły sprzedaż Sega Master System oraz Famicoma do tego stopnia, że Nintendo w odpowiedzi na premierę sprzętu zaczęła pracę nad nowym Super Famicomem. Pod koniec 1988 roku wydano PC Engine CD, przystawkę która pierwsza na świecie używała jako nośnika danych płyty CD-ROM. Do końca 1988 roku sprzedano prawie 3 miliony konsol. Również premiera Mega Drive w październiku 1988 roku niewiele zmieniła a PC Engine wyprzedził swojego rywala. Problemy pojawiły się w momencie premiery Super Famicom, który znacznie przewyższał możliwościami konsolę NEC. Pomimo przegranej z 16-bitowym Nintendo (17 milionów sztuk), PC Engine zajął solidne drugie miejsce w Japonii pośród konsol czwartej generacji (8 milionów sztuk), chwalony za dobrą grafikę i muzykę oraz solidną bibliotekę gier.^{[5][4][6][7][8]}

Zachęcony sukcesem w Japonii, NEC wydał konsolę w sierpniu 1989 roku w Stanach Zjednoczonych pod nazwą TurboGrafx-16.Japońska popularność konsoli nie przekładała się jednak na zainteresowanie w Ameryce Północnej, gdzie konsola nie sprzedawała się tak dobrze. Głównym powodem było słabe wsparcia twórców spowodowane wcześniej wspomnianymi ograniczeniami nałożonymi przez Nintendo dla wydawców. O ile w Japonii, tytuły od głównych deweloperów, czyli Namco i Hudson Soft, były dobrze przyjęte to w USA spotkały się ze średnim zainteresowaniem. Podobnie było z pierwszą dostępną grą na start, czyli Keith Courage in Alpha Zones, która nie reprezentowała pełnej mocy systemu. Samo urządzenie stało się ofiarą mocnej pozycji Nintendo oraz agresywnego marketingu Segi. Próbując rywalizować z konkurencyjnym Soniciem i Mario, amerykański oddział promował własną maskotkę czyli Bonk'a z gry Bonk's Adventure. Szacuje się, że sprzedano od 1 do 2 milionów sztuk w Ameryce Północnej, czyli dziesięć razy mniej niż Sega Genesis czy Super Nintendo.^{[1] [8][4][9]}

Czwarta generacja gier wideo w Europie była czasem wzrostu importu z zagranicy, ze względu na blokady regionalne w systemach oraz niewydawaniem niektórych tytułów lokalnie. Proces ten zaczął się wraz z pojawieniem się PC Engine a później rozwinął wraz z wydaniem Super Nintendo oraz Sega Mega Drive. Lokalni dystrybutorzy przerabiali różne warianty konsoli oraz jej dodatki, tak aby odtwarzała się poprawnie w systemie telewizyjnym PAL (50 Hz) obowiązującym na kontynencie. Największą popularność importowany system zdobył w Wielkiej Brytanii, gdzie importem od 1989 roku zajmował się Micromedia i Francji oraz Krajach Beneluksu gdzie w 1990 roku powstała spółka Sodipeng (Société de Distribution de la PC Engine), utworzona specjalnie do sprzedaży systemu.^{[10][4][11][12]}

Początkowo NEC planował wydanie amerykańskiego TurboGrafx-16, jednak plany te wstrzymano. Zamiast tego w 1990 roku rozpoczęto sprzedaż innego modelu o nazwie TurboGrafx (bez liczby 16). System został wydany tylko w wybranych krajach (Wielka Brytania, Hiszpania, Portugalia) i cieszył się niewielką popularnością ze względu na ograniczoną liczbę egzemplarzy oraz sposób dystrybucji (sprzedaż wysyłkowa).^[2][13]

TurboGrafx ani jego importowane wersje nigdy nie trafiły do krajów Europy Środkowo Wschodniej, głównie z powodu ograniczeń importowych jak m.in COCOM. Były jednak opisywane w lokalnej prasie jak Top Secret czy Komputer.^[14][15]Jedynym krajem gdzie system ten był sprzedawany to Czechosłowacja, gdzie trafił klon o nazwie Super Engine II, jeden z wielu produkowanych na terenie Azji.^[16]

• CD-ROM²/Turbografx-CD - pierwsza konsola i przystawka pozwalająca na odtwarzanie płyt CD, wydana w grudniu 1988 roku. Do obsługi jest potrzeba tzw. System Card czyli specjalny HuCard, umożlwiający działanie systemu^[17]
• Super CD-ROM² - ulepszona wersja poprzedniego modelu z 1991 roku, prócz lepszej architektury oraz nowego Super System Card nie wymagająca do podłączenia tzw. interface unit^[18]
• Arcade Card - nowa wersja System Card z 1994 roku, potrzebna do obsługi niektórych gier^[19]

• 
  CD-ROM² oraz PC Engine złączone za pomocą interface unit
• 
  Turbografix-CD
• 
  Super CD-ROM²

• SuperGrafx - ulepszona wersja konsoli PC Engine z listopada 1989 roku, zarówno technicznie, jak i graficznie. Przez część mediów traktowana jako oddzielna konsola, ponieważ pomimo pełnej kompatybilności z oryginalnym sprzętem, na SuperGrafx wydano osobne gry wykorzystujące jego możliwości. Ukazało się mniej niż 10 tytułów.^[20]
• CoreGrafx - model z grudnia 1989 roku, zmieniający kolor i nieznacznie architekturę sprzętową^[21]
• Shuttle - wersja wprowadzona jako tańsza w produkcji w 1989 roku^[22]
• Duo - próba połączenia dodatków z podstawowym modelem z 1991 roku^[23]

• 
  PC Engine SuperGrafx
• 
  PC Engine CoreGrafx
• 
  PC Engine Shuttle
• 
  PC Engine Duo, znane w USA jako TurboDuo

W 2020 roku wydano TurboGrafx-16 Mini, będące zminiaturyzowaną wersją systemu.^[24]

• CPU: 8-bitowy układ HuC6280A, 1,79 lub 7,16 MHz (w zależności od potrzeb programu), zintegrowany z układem I/O.
• GPU1: 16-bitowy układ HuC6260 Video Color Encoder (VCE),
• GPU2: 16-bitowy układ HuC6270A Video Display Controller (VDC).
• rozdzielczość:
  • w poziomie: 256, 352 lub 512 pikseli
  • w pionie: maksymalnie do 242 pikseli
  • większość gier wykorzystywała rozdzielczości 256×240, niektóre jak np. Sherlock Holmes Consulting Detective używały znacznie wyższej rozdzielczości – 512×224; istniała także możliwości wyświetlania obrazu w rozdzielczości 512×240, jednakże nie była ona oficjalnie wykorzystywana
• kolory
  • głębia koloru: 9 bit
  • dostępne kolory: 512
  • liczba kolorów na ekranie: maksymalnie do 482 (241 dla tła (ang. background), 241 dla duszków)
  • paleta: maksymalnie do 32 (16 dla elementów tła, 16 dla duszków)
  • liczba kolorów dla palet: do 16
• duszki (ang. sprites):
  • liczba jednocześnie wyświetlanych duszków: do 64
  • wielkości duszków: 16×16, 16×32, 16x64, 32×16, 32×32, 32×64
  • paleta: każdy duszek może używać do 15 unikatowych kolorów (jeden zarezerwowany jako przezroczysty kolor) z dostępnych 16 palet kolorów.
• warstwy (ang. layers): HuC6270A VDC był w stanie wyświetlić tylko jedną warstwę duszków. Mogły one jednakże być umieszczone zarówno za, jak i przed elementami tła.
• elementy tła – „kafelki” (ang. tiles):
  • wielkość: 8×8
  • paleta: Każda płytka może użyć do 16 kolorów z jednej z dostępnych 16 palet dla elementów tła. Jednakże pierwszy kolor każdego tła musi być taki sam dla wszystkich palet tła.
  • warstwy: HuC6270A VDC wyświetlał tylko jedną warstwę tła.
• pamięć
  • robocza pamięć RAM: 8 KB
  • pamięć graficzna: 64 KB
• możliwości dźwiękowe
  • 6 kanałów audio opartych na syntezie tablicowej, programowanych bezpośrednio przez CPU – HuC6280A.
  • częstotliwości kanałów: 111,87 kHz
  • głębia: 5 bit
• nośnik danych
  • HuCard (Turbo Chip w USA)
  • CD: PC Engine było pierwszą domową konsolą wykorzystująca jako nośnik danych CD-ROM; powstała do tego specjalna, osobna przystawka, o nazwie CD-ROM² / TurboGrafx-CD^[25]

Na konsolę wydano prawie 678 gier. Do najlepiej sprzedających się należu m.in Bonk's Adventure. Wśród najlepiej ocenianych gier wymienia się m.in Street Fighter II': Champion Edition, Air Zonk, Dungeon Explorer, Gate of Thunder, Splatterhouse, Ys Book I & II, Castlevania: Rondo of Blood, R-Type, Neutopia II, Gomola Speed.^[1][3]

• TurboGrafx-16. atari7800.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-09)]. – (ang.) kompletne źródło informacji o TurboGrafx-16