Jacques Massu

Jacques Massu

generał armii
Data i miejsce urodzenia	5 maja 1908 Châlons-sur-Marne
Data i miejsce śmierci	26 października 2002 Conflans-sur-Loing
Przebieg służby
Lata służby	1928–1969
Siły zbrojne	Francuskie Siły Zbrojne Siły Wolnych Francuzów Francuska Armia Wyzwolenia
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa, I wojna indochińska, kryzys sueski, wojna algierska
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Jacques Massu (ur. 5 maja 1908 w Châlons-sur-Marne, zm. 26 października 2002 w Conflans-sur-Loing) – francuski generał walczący podczas II wojny światowej, I wojny indochińskiej, kryzysu sueskiego i wojny algierskiej. Dowodził wojskami francuskimi w bitwie o Algier, początkowo wspierając, a później potępiając stosowanie przez nich tortur.

Urodził się w Châlons-sur-Marne w rodzinie o silnych tradycjach wojskowych; jego ojciec był oficerem artylerii. Studiował kolejno w Saint-Louis de Gonzague w Paryżu, w Wolnym Kolegium w Gien (1919–1925) oraz w Prytanée National Militaire (1926–1928). Następnie wstąpił do École spéciale militaire de Saint-Cyr, którą ukończył w 1930 roku jako podporucznik i wybrał służbę w piechocie kolonialnej^[1].

W okresie od października 1930 do sierpnia 1931 roku służył w 16 Senegalskim Pułku Tyralierów w Cahors. Został wysłany do Maroka Z 15 Pułkiem Piechoty i brał udział w walkach pod Tafilaltem. W październiku 1932 roku awansował na porucznika i brał udział w operacjach w Afryce Północnej^[1].

W 1934 roku Massu został przeniesiony do 12 Pułku Piechoty w Saintes. Służył w Togo od stycznia 1935 do lutego 1937 roku, pełniąc obowiązki wojskowe i cywilne w Komkombasie. Następnie stacjonował w Lotaryngii w 41 Pułku Piechoty do czerwca 1938 roku, kiedy to został wysłany do Czadu, aby dowodzić siłami kolonialnymi w Tibesti^[2].

Po upadku Francji wstąpił do Sił Wolnej Francji. Brał udział w bitwie o Fezzan z oddziałami pancernymi generała Philippe’a Leclerca. W 1941 roku dowodził czadyjskim batalionem marszowym. Jako podpułkownik 2 Dywizji Pancernej wylądował w Normandii 2 sierpnia 1944 roku. Brał udział w wyzwoleniu Paryża i kampanii alzackiej, podczas której wyróżnił się w czasie walk w Wogezach i wziął udział w ofensywie na Strasburg^[1].

We wrześniu 1945 roku wylądował w Sajgonie i wziął udział w przywróceniu francuskiej kontroli nad miastem oraz południowymi Indochinami^[1]. Objął dowództwo nad oddziałem piechoty zmechanizowanej 2 Dywizji Pancernej o nazwie Groupement Massu, składającym się z eskadry rozpoznawczej z samochodami pancernymi M8 Greyhound z 7. szwadronu 1 Pułku Marszowego Spahisów Marokańskich; eskadry lekkich czołgów M5A1 Stuart z 1. kompanii 501 Pułku Chars de Combat; tymczasowego zgrupowania piechoty 4. batalionu Czadyjskiego Pułku Marszowego i Pułku Piechoty Morskiej Marynarki Wojennej Francji, wyposażonych w półgąsienicowe pojazdy M3; oraz oddziałów saperskich z 71. batalionu Génie. Siły te wylądowały w Sajgonie między 10 a 15 października 1945 roku i zostały wysłane w celu odbicia Mỹ Tho w delcie Mekongu z rąk Việt Minhu^[3].

W 1956 roku 10 Dywizja Spadochronowa została wysłana do Egiptu w celu odzyskania kontroli nad Kanałem Sueskim podczas kryzysu sueskiego. Dywizja wylądowała w Raswie, gdzie spadochroniarze mieli do dyspozycji tylko niewielką strefę zrzutu otoczoną wodą, ale Massu zapewnił gen. André Beaufre, że nie jest to problem nie do rozwiązania dla jego ludzi^[4]. 500 dobrze wyposażonych spadochroniarzy z francuskiego 2 Kolonialnego Pułku Spadochronowego, pospiesznie przerzuconych z Algierii, przeskoczyło mosty Al-Raswa na pokładzie 2501 transportowców Nord Noratlas z Escadrille de Transport 1/61 i 3/61, wraz z kilkoma saperami z Samodzielnej Kompanii Spadochronowej Gwardii^[5].

Pomimo straty dwóch żołnierzy, most zachodni został szybko zabezpieczony przez spadochroniarzy, a myśliwce F4U Corsair z Aéronavale 14.F i 15.F wykonały serię misji bliskiego wsparcia powietrznego, niszcząc kilka egipskich dział samobieżnych SU-100. Myśliwce F-84F trafiły również w dwa duże zbiorniki z ropą w Port Saidzie, które stanęły w płomieniach i pokryły większość miasta gęstą chmurą dymu na kilka kolejnych dni. Egipski opór był nierównomierny – niektóre pozycje broniły się aż do zniszczenia, podczas gdy inne zostały opuszczone po krótkiej walce. Tego ranka francuscy spadochroniarze przypuścili szturm i zdobyli wodociągi w Port Saidzie – ważny cel do opanowania w mieście położonym na pustyni^[6]. Chateau-Jobert wykorzystał ten sukces, rozpoczynając atak na Port Fuad^[7]. Derek Varble, amerykański historyk wojskowości, napisał później: Wsparcie lotnicze i zaciekłe francuskie ataki przekształciły walki w Port Fuadzie w pogrom^[7]. Podczas walk nad Kanałem Sueskim francuscy spadochroniarze często stosowali zasadę „niebrania jeńców” i rozstrzeliwali na miejscu pojmanych egipskich żołnierzy^[8].

Massu, który został generałem brygady w czerwcu 1955 roku, dowodził groupe parachutiste d’intervention, a od 1956 roku 10 Dywizją Spadochronową. Dywizja Massu została wysłana do Algierii w odpowiedzi na falę ataków zbrojnych i zamachów bombowych koordynowanych przez algierski FLN. Massu ostatecznie wygrał bitwę o Algier w 1957 roku, podczas której siły francuskie zdołały zidentyfikować i aresztować przywódców FLN w Algierze, stosując brutalne metody przesłuchań i tortury wobec członków algierskiego podziemia. W lipcu 1958 roku Massu awansował do stopnia generała dywizji i objął dowództwo korpusu armijnego w Algierze, a także funkcję prefekta regionu algierskiego. Mówiono o nim, że dobrowolnie przyznał się do stosowania tortur wobec podejrzanych członków FLN. Twierdził, że nigdy nie poddał nikogo żadnej metodzie przesłuchań, której wcześniej nie sprawdził na sobie. W filmie Bitwa o Algier w reżyserii Gillo Pontecorvo z 1966 roku główny bohater, pułkownik Mathieu, jest kompozycją opartą na postaci Massu i kilku jego podwładnych, prawdopodobnie Rogera Trinquiera i Marcela Bigearda^[9].

Pucz w Algierze w 1958 roku rozpoczął się, gdy ówczesny rząd francuski zasugerował negocjacje z FLN, co doprowadziło do kulminacji niestabilności politycznej i spadku zaufania do władz IV Republiki. 13 maja prawicowe ugrupowania przejęły władzę w Algierze i zażądały utworzenia Rządu Bezpieczeństwa Publicznego pod przewodnictwem gen. Charlesa de Gaulle’a. Massu został przewodniczącym Komitetu Bezpieczeństwa Publicznego i jednym z przywódców buntu^[10]. Puczyści zagrozili atakiem na Paryż, z udziałem spadochroniarzy i wojsk pancernych z Rambouillet, jeśli de Gaulle nie zostanie mianowany przywódcą Republiki^[11]. Ten uczynił to pod warunkiem wprowadzenia nowej konstytucji, ustanawiającej silną władzę prezydencką, w której jako najwyższy przedstawiciel władzy wykonawczej rządziłby przez siedem lat. Zmiany te zostały wprowadzone i tak narodziła się V Republika.

14 stycznia 1960 roku Massu udzielił wywiadu dziennikowi „Süddeutsche Zeitung”, w którym oświadczył:

Po publikacji Massu został natychmiast wezwany do Paryża, gdzie został zwolniony ze stanowisk dowódczych i wysłany do Metzu^[12]. W Algierii zastąpił go gen. Jean Crépin^[13].

Po krytyce polityki de Gaulle’a w 1960 roku, Massu został zwolniony ze stanowiska gubernatora wojskowego Algieru. W 1962 roku został gubernatorem wojskowym Metzu i 6 Okręgu Wojskowego we Francji. W 1963 roku awansował na generała korpusu armijnego (4 gwiazdki). W marcu 1966 roku został generałem armii (5 gwiazdek) i mianowany dowódcą sił francuskich w Niemczech. 29 maja 1968 roku de Gaulle odwiedził go w jego kwaterze głównej w Baden-Baden podczas wydarzeń maja 1968 roku. Massu zapewnił de Gaulle’a o swoim wsparciu, ale według niektórych źródeł uzależnił je od amnestii dla francuskich żołnierzy związanych z Organizacją Tajnej Armii, którzy sprzeciwiali się niepodległości Algierii i kilkukrotnie usiłowali zabić de Gaulle’a^[14].

Massu przeszedł na emeryturę w lipcu 1969 roku i resztę życia spędził w swoim domu w Conflans-sur-Loing, spisując wspomnienia. 15 czerwca 2000 roku Louisette Ighilahriz, kobieta, która była członkinią FLN, oskarżyła Massu i Marcela Bigearda w wywiadzie opublikowanym w dzienniku „Le Monde” o obecność podczas tortur i gwałtu, jakiego dopuścili się na niej żołnierze francuscy w więzieniu wojskowym w 1957 roku^[15]. Ighilahriz opowiedziała swoją historię, ponieważ chciała podziękować pewnemu „Richaudowi”, lekarzowi wojskowemu, za uratowanie jej życia, mówiąc, że dr Richaud był niezwykle życzliwym człowiekiem, który zawsze opatrywał jej rany^[15]. W odpowiedzi Massu powiedział dziennikarzowi „Le Monde”, że tortury były częścią pewnej atmosfery w Algierze w 1957 roku^[16]. Massu zaprzeczył, jakoby był obecny, gdy Ighilahriz była torturowana i gwałcona, mówiąc, że nie może jej pamiętać, ale wyraził żal z powodu tego, że spadochroniarze dopuścili się tortur i użyli gwałtu jako narzędzia przesłuchania, mówiąc, że wydarzyły się rzeczy, o których wolałby, aby nigdy nie wydarzyły się w Algierii^[16]. Bigeard z kolei nazwał historię Ighilahriz stekiem kłamstw mającym na celu zniszczenie wszystkiego, co przyzwoite we Francji, mówiąc dalej, że wspomniany „Richaud” nigdy nie istniał^[16]. Massu zaprzeczył Bigeardowi, który potwierdził istnienie „Richauda”, mówiąc, że Ighilahriz miała na myśli doktora François Richauda, który był lekarzem stacjonującym w jej więzieniu w 1957 roku^[16].

Generał Jacques Massu zmarł w Conflans-sur-Loing 26 października 2002 roku w wieku 94 lat^[17][18].

• William Cohen. The Algerian War, the French State and Official Memory. „Réflexions Historiques”. 28 (2), 2002. (ang.). 
• Jonathan Fenby: The General Charles de Gaulle and the France he saved. Simon & Schuster, 2010. ISBN 978-1-84739-410-1. (ang.).
• Derek Varble: The Suez Crisis 1956. Osprey Publishing, 2003. ISBN 978-1-84176-418-4. (ang.).