Generał
| STANAG |
OF-09 |
|---|---|
| Stopień wyższy | |
| Stopień niższy | |
| Aktualne oznaczenie stopnia | |
 naramiennik | |
 kurtka nieprzemakalna | |
| Oznaczenie stopnia na okrętach MW RP | |
 flaga rangowa | |
Generał – wysoki stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich.
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Nazwa pochodzi od łac. generalis („główny, nadrzędny”) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu stopień generała jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa zachował się jedynie w Szwajcarii.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Stopień ten, wprowadzony do obiegu w XVI w. we Francji, występuje w podobnym brzmieniu w większości armii świata. Później generał stał się zwykłym stopniem wojskowym, podzielono go też na kilka – trzy do pięciu – stopni. W części państw poszczególne stopnie generalskie są najwyższymi stopniami wojskowymi, w części wyższym stopniem jest jeszcze marszałek, zwany w niektórych państwach feldmarszałkiem, czyli marszałkiem polowym lub polnym. Oprócz wojsk lądowych, stopień generała został w większości państw przyjęty przez lotnictwo (wyjątek w tym zakresie stanowi Wielka Brytania), natomiast odpowiednikiem generała w marynarce wojennej jest admirał. Termin „generał” używany jest zarówno jako nazwa konkretnego stopnia generała, jak i jako ogólne określenie stopni generalskich.
W armiach niektórych krajów, zwłaszcza znajdujących się w stanie wojny albo rządzonych przez dyktatorów, funkcjonował jeszcze jeden stopień wyższy od wszystkich generałów i marszałka: generalissimus. Stopień ten nosił m.in. Józef Stalin.
W Polsce termin pojawił się w XVII w., początkowo jako stopień dowódczy wojsk zaciężnych, później także na oznaczenie dowódców artylerii.
Generał w Rzeczypospolitej Obojga Narodów
[edytuj | edytuj kod]Generał – początkowo dowódca określonego rodzaju wojsk:
- Generał artylerii (łac. generalis artileriae magister) ustanowiony przez Władysława IV dla Korony w 1637, dla Litwy w 1638. Początkowo powoływany na czas określonej wojny, istniał już w XVI w., po raz pierwszy w bitwie pod Obertynem w 1531 zw. starszym nad armatą. W 1539 dowództwo artylerii powierzono hetmanowi polnemu, również w tym czasie niestałemu, potem jednak powrócono do pierwotnej koncepcji generała artylerii. Podczas konfederacji gołąbskiej domagano się kadencji dwuletniej dla generała artylerii, jednak urząd pozostał dożywotni. Generał artylerii podlegał hetmanowi wielkiemu, a od 1775 – Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej. Zwierzchnik wszystkich zbrojowni i arsenałów, prochowni i odlewni dział (ludwisarni), odpowiedzialny za zaopatrzenie armii i arsenałów w armaty, proch, amunicję, rejestry zaopatrzenia, organizowanie zaprzęgów i taboru artylerii oraz szkolenie artylerzystów. W czasie wojny nierzadko zlecano mu dowództwo innej broni, samodzielnych grup wojska albo członków szyku marszowego lub bojowego. Dysponował funduszem, z którego rozliczał się przed hetmanem. Generał koronny z wydatków wyliczał się też na każdym sejmie, litewski od 1717 przedkładał rachunki Trybunałowi Radomskiemu. Nie obejmowały generałów incompatibilitates, nie mogli jedynie sprawować innego urzędu wojskowego. Podwładnymi generała artylerii byli cejgmistrze.
- Generał piechoty pojawił się w latach 1651–1656.
- Generałowie inspektorzy – dla ogólnego dozoru jazdy i piechoty: dwóch dla Korony i dwóch dla Litwy, mianowani przez hetmana wielkiego, który wyznaczał im pensję. Pojawili się w pierwszej połowie XVIII w. za panowania Augusta III. Zadaniem generałów inspektorów były objazdowe wizytacje wszystkich pułków i składanie raportów hetmanowi. Od 1775 podlegali Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej, który zniósł wprawdzie generała litewskiego, lecz pozostałych podniósł w hierarchii przed generałów artylerii i wprowadzając ich do swych sądów.
- Generał prowiantmagister (lata 70. XVII w.)
- Generał chirurg wojskowy (początkowo urząd niestały, lata 70. XVII wieku)
- Generał audytor (1673 – doradca hetmana w sprawach sądowych dla wojsk cudzoziemskiego autoramentu)
Generał – dowódca wyższych jednostek wojskowych, początkowo w cudzoziemskim autoramencie, najpierw w piechocie i dragonii:
- generałowie majorowie
- generałowie lejtnanci (od końca XVII w.) starsi od generałów majorów.
W czasach stanisławowskich generałowie lejtnanci byli dowódcami dywizji, a generałowie majorowie ich zastępcami, zaś dowódcy brygad kawalerii narodowej – brygadierzy – zostali zrównani z generałami majorami. Istnieli też generałowie majorowie ziemiańscy, którzy dowodzili pospolitym ruszeniem swojej ziemi (powiatu).
W 1790 wraz z ożywieniem urzędu pisarzy polnych otrzymali oni stopień generała lejtnanta, najwyższy z wówczas istniejących.
Członkami sztabu generalnego w dobie I Rzeczypospolitej byli ludzie sprawujący następujące urzędy wojskowe (odpowiadające częściowo funkcji generała): hetman wielki koronny, hetman wielki litewski, hetman polny koronny, hetman polny litewski, strażnik wielki koronny i strażnik wielki litewski, strażnik polny koronny i strażnik polny litewski, pisarz polny koronny i pisarz polny litewski, oboźny wielki koronny i oboźny wielki litewski, oboźny polny koronny i oboźny polny litewski oraz regimentarze.
Poza wojskowością pojęcia „generał” w dobie Rzeczypospolitej szlacheckiej używano także na określenie instytucji i urzędów cywilnych.
Generał w okresie zaborów
[edytuj | edytuj kod]W okresie Księstwa Warszawskiego istnieli generałowie dywizji i generałowie brygady dowodzący jednostkami (dywizje, brygady) złożonymi z jednego rodzaju wojska.
W Królestwie Polskim funkcjonował ponadto stopień generała „broni” dowodzącego danym korpusem, przy czym generał jazdy był starszy (ważniejszy) od generała piechoty (nie było generała artylerii).[potrzebny przypis]
Generał w Wojsku Polskim II RP
[edytuj | edytuj kod]27 marca 1919 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Józef Leśniewski „w celu ustalenia nomenklatury tytułów oficerskich” ustalił następujące nazwy w Wojsku Polskim dla generałów:
- generał broni (generał piechoty, kawalerii, artylerii),
- generał porucznik,
- generał podporucznik.
Jednocześnie zastrzegł, że stopień generała porucznika zastępuje stopień generała dywizji, a stopień generała podporucznika winien być stosowany zamiast stopnia generała brygady lub generała majora[1]. Oficerom posiadającym stopień generała porucznika lub generała podporucznika pełniącym służbę w wojskach technicznych lub służbach bądź w Korpusie Morskim Marynarki Wojennej przysługiwał tytuł:
- generała porucznika Korpusu Sądowego lub generała podporucznika Korpusu Sądowego,
- generała porucznika lekarza lub generała podporucznika lekarza,
- generała porucznika intendenta lub generała podporucznika intendenta,
- generała porucznika marynarki lub generała podporucznika marynarki.
15 lutego 1921 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Kazimierz Sosnkowski zatwierdził nazwy stopni dla oficerów i szeregowych Marynarki Wojennej. Dla oficerów korpusu morskiego wprowadzono między innymi stopnie: admirała, wice-admirała i kontr-admirała[a]. Oficerom korpusu rzeczno-brzegowego i technicznego, przysługiwały w zamian stopni admiralskich, stopnie generalskie:
- generała marynarki (gen. mar.),
- generała porucznika (gen. por.),
- generała podporucznika (gen. ppor.)[2].
5 maja 1922 weszła w życie Ustawa z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich[3]. Na mocy tego aktu prawnego utworzony został Korpus Generałów, jako odrębny korpus osobowy oraz ustanowione w tym korpusie stopnie wojskowe:
marszałka Polski
generała broni
generała dywizji
generała brygady
W 1919 Józef Leśniewski na przykład posiadał stopień generała porucznika[4]. Józef Porzecki posiadał stopień generała majora[5].
We współczesnym Wojsku Polskim
[edytuj | edytuj kod]W dzisiejszych SZ RP istnieją cztery stopnie generalskie, które w Wojskach Lądowych, Wojskach Specjalnych, Siłach Powietrznych i Wojskach Obrony Terytorialnej, przeznaczone są dla najwyższych dowódców z tych korpusów osobowych:
generał (dawniej generał armii)
generał broni
generał dywizji
generał brygady
W Marynarce Wojennej odpowiadają im stopnie admiralskie.
Na pierwszy i następne stopnie generalskie mianuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku żołnierza SZ RP wnioskuje o to Minister Obrony Narodowej, w przypadku Straży Granicznej Minister Spraw Wewnętrznych, a w przypadku Agencji Wywiadu Szef AW.
Odpowiednikami wojskowych stopni generalskich w innych polskich służbach mundurowych są m.in.[6]:
- w Państwowej Straży Pożarnej:
generał brygadier → generał dywizji,
nadbrygadier → generał brygady,
- w Policji:
generalny inspektor Policji → generał dywizji,
nadinspektor Policji → generał brygady,
- w Straży Marszałkowskiej:
nadinspektor → generał brygady,
- w Służbie Więziennej:
- generał inspektor Służby Więziennej → generał dywizji
generał Służby Więziennej → generał brygady,
- w Służbie Celno-Skarbowej:
generał → generał dywizji,
nadinspektor → generał brygady.
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Generał broni jest stopniem „zbiorczym”, łączącym w sobie stopnie generałów różnych rodzajów „korpusów” broni: np. generała piechoty, generała artylerii, generała kawalerii, generała lotnictwa (występujących w przeszłości w wojsku polskim lub współcześnie w wojskach obcych). Za czasów Królestwa Polskiego, tj. 1815-1831, mianem Korpusu Broni określano cały rodzaj broni, gdyż Korpus Piechoty i Korpus Jazdy (Kawalerii) stanowiły najwyższe szczeble dowódcze tych broni.
1 stycznia 2002 w Siłach Zbrojnych RP ustanowione zostały stopnie wojskowe „generała” oraz „admirała floty”[7], który odpowiada stopniowi generała broni. W ten sposób stopień admirała pozostał najwyższym stopniem w Marynarce Wojennej RP i stał się odpowiednikiem nowo utworzonego „generała”. Oznakami obu tych stopni wojskowych są między innymi cztery gwiazdki. Wprowadzenie tak nazwanego stopnia generalskiego spotkało się z krytyką, gdyż – jak podkreślano – stanowi on bezpośrednią kalkę z Armii Stanów Zjednoczonych i całkowicie ignoruje polską tradycję nazewnictwa stopni generalskich (tj. * – generał brygady, ** – generał dywizji, *** – generał broni, **** – generał armii):
„Chciałem zwrócić uwagę na problematykę stopni generalskich (...). Chodzi o wprowadzenie nowego stopnia – „generał” z czterema gwiazdkami. Jednocześnie odrzucono istniejący już w PRL stopień „generał armii” argumentując, że kojarzy się on głównie z gen. Jaruzelskim i wynika z radzieckiej tradycji. Otóż to ostatnie stwierdzenie jest błędne, albowiem jest to tytulatura francuska. Tak więc stopień „generał armii” byłby zgodny z obowiązującym w Wojsku Polskim nazewnictwem opartym zresztą na wzorach francuskich (chodzi tylko o nazwy, a nie o wygląd dystynkcji, które są zupełnie inne). Mielibyśmy generała brygady (fr. General de Brigade), generała dywizji (General de Division), generała broni (General de Corps) i generała armii (General de Armee). Natomiast stopień „generał” jako najwyższy w tej hierarchii wywodzi się z systemu niemieckiego, obowiązującego także w Polsce przedrozbiorowej i wtedy układ stopni generalskich powinien wyglądać następująco: brygadier, generał major, generał porucznik i generał. Jest on zresztą wzorem dla wielu współczesnych armii, np. brytyjskiej i amerykańskiej. Co ciekawe, w tej ostatniej najwyższym stopniem generalskim (pięć gwiazdek) jest generał armii (General of the Army) i nie wynika to na pewno z radzieckiej tradycji”.
Insygniami generała są gwiazdki na naramiennikach (odpowiednio od jednej do czterech, w zależności od stopnia) i wężyk generalski (zarówno na naramiennikach, jak i na otoku), lampasy na spodniach, a także proporzec generalski.
Obecnie (luty 2026) w Wojsku Polskim służy 129 generałów[b], w tym:
- 85 generałów brygady[8]
- 31 generałów dywizji[9]
- 11 generałów broni[10]
- 2 generałów (czterogwiazdkowych)[11].
Generałowie (czterogwiazdkowi) w SZ PRL i SZ RP
[edytuj | edytuj kod]Pogrubieniem wyróżniono imiona i nazwiska generałów pełniących obecnie czynną służbę wojskową.
- Stanisław Popławski[c] (ur. 1902, zm. 1973) – od 12 sierpnia 1955
- Wojciech Jaruzelski[c] (ur. 1923, zm. 2014) – od 29 września 1973
- Florian Siwicki[c] (ur. 1925, zm. 2013) – od 12 października 1984
- Czesław Piątas (ur. 1946) – od 15 sierpnia 2002
- Franciszek Gągor (ur. 1951, zm. 2010) – od 3 maja 2006
- Andrzej Błasik (ur. 1962, zm. 2010) – od 16 kwietnia 2010 (pośmiertnie)
- Bronisław Kwiatkowski (ur. 1950, zm. 2010) – od 16 kwietnia 2010 (pośmiertnie)
- Mieczysław Cieniuch (ur. 1951) – od 15 sierpnia 2010
- Mieczysław Bieniek (ur. 1951) – od 10 listopada 2010
- Mieczysław Gocuł (ur. 1963) – od 15 sierpnia 2014
- Leszek Surawski (ur. 1960) – od 1 marca 2018
- Rajmund Andrzejczak (ur. 1967) – od 12 listopada 2019
- Jarosław Mika (ur. 1962) – od 12 listopada 2019
- Wiesław Kukuła (ur. 1972) – od 9 listopada 2023[12]
- Sławomir Wojciechowski (ur. 1968) – od 3 maja 2024[13]
Stopnie generalskie w innych armiach
[edytuj | edytuj kod]Odpowiedniki polskich stopni generalskich w innych armiach
[edytuj | edytuj kod] Polska[14]
|
 generał brygady kod NATO OF-06 |
 generał dywizji kod NATO OF-07 |
 generał broni kod NATO OF-08 |
generał (generał armii) kod NATO OF-09 |
 marszałek kod NATO OF-10 | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Arabia Saudyjska[15]
|
 |
عميد (Eamid) |
 |
لواء (Liwa'i) |
 |
فريق (Fariq) |
 |
فريق أول (Fariq 'uwli) |
– | |
 Belgia[16]
|
 |
fr. Général de Brigade niderl. Brigade-generaal |
 |
fr. Général-major niderl. Generaal-majoor |
 |
fr. Lieutenant-général niderl. Luitenant-generaal |
 |
fr. Général niderl. Generaal |
– | |
 Bośnia i Hercegowina
|
 |
Brigadni general |  |
General major |  |
General pukovnik | – | – | ||
 Bułgaria[17]
|
 |
Бригаден генерал (Brigaden general) |
 |
Генерал-майор (General-mayor) |
 |
Генерал-лейтенант (General-leytenant) |
 |
Генерал (General) |
– | |
 ChRL[18]
|
 |
大校 (Dàxiào)[d] |
 |
少将 (Shǎojiāng) |
 |
中将 (Zhōngjiāng) |
 |
上将 (Shàngjiāng) |
.svg){kind=icon} |
元帥 (Yuanshuai)[e] |
 Chorwacja
|
 |
Brigadni general[f] |  |
General bojnik |  |
General pukovnik |  |
General zbora |  |
Stožerni general |
 Czechy[19]
|
 |
Brigádní generál |  |
Generálmajor |  |
Generálporučík |  |
Armádní generál | – | |
 Estonia[20]
|
 |
Brigaadikindral |  |
Kindralmajor |  |
Kindralleitnant |  |
Kindral | ||
 Finlandia[21]
|
 |
Prikaatikenraali |  |
Kenraalimajuri |  |
Kenraaliluutnantti |  |
Kenraali | – | |
 Francja[22]
|
 |
Général de Brigade[g] |  |
Général de Division |  |
Général de Corps d´Armée |  |
Général d´Armée |  |
Maréchal de France[h] |
 Grecja[23]
|
 |
Ταξίαρχος (Taxíarchos) |
 |
Υποστράτηγος (Ypostrátigos) |
 |
Αντιστράτηγος (Antistrátigos) |
 |
Στρατηγός (Stratigós) |
– | |
 Hiszpania[24]
|
 |
General de brigada |  |
General de división |  |
Teniente general |  |
General de ejército |  |
Capitán general[i] |
 Indie[25]
|
 |
ब्रिगेडियर (Brigediyar) |
 |
मेजर जनरल (Mejar janaral) |
 |
लेफ्टिनेंट जनरल (Lephtinent janaral) |
 |
जनरल (Janaral) |
 |
फील्ड मार्शल (Pheeld maarshal) |
 Iran
|
 |
سرتیپ دوم (Sartip dom) |
 |
سرلشکر (Sarlashkar) |
 |
سپهبد (Sappehbad) |
 |
ارتشبد (Ertashbad) |
– | |
|
سرتیپ (Sartip) | |||||||||
 Izrael[26]
|
 |
תת-אלוף (Tat Aluf) |
 |
אלוף (Aluf) |
 |
רב-אלוף (Rav Aluf) |
– | – | ||
 Japonia[27]
|
– | (dark_purple).svg){kind=small} |
陸将補 (Rikushō-ho)[j] |
(dark_purple).svg){kind=small} |
陸将 (Rikushō) |
(dark_purple).svg){kind=small} |
幕僚長たる陸将 (Bakuryōchō-taru-rikushō) |
– | ||
 Kanada[28]
|
 |
Brigadier-General |  |
Major-General |  |
Lieutenant-General |  |
General | – | |
 Korea Południowa[29]
|
|
준장 (Junjang) |
|
소장 (Sojang) |
|
중장 (Jungjang) |
|
대장 (Daejang) |
|
원수 (Wonsu) |
 KRLD
|
 |
소장 (Sojang) |
 |
중장 (Chungjang) |
 |
상장 (Sangjang) |
 |
대장 (Daejang) |
 |
차수 (Chasu) |
|
인민군원수 (Inmingun-wonsu) | |||||||||
 Kuba[30]
|
 |
General de Brigada |  |
General de División |  |
General de Cuerpo de Ejército |  |
General de Ejército[k] |  |
Comandante en Jefe[l] |
 Litwa
|
 |
Brigados generolas |  |
Generolas majoras |  |
Generolas leitenantas |  |
Generolas | – | |
 Meksyk[31]
|
 |
General Brigadier |  |
General de brigada |  |
General de división |  |
Secretario de la defensa nacional[m] | – | |
 Mongolia[32]
|
 |
Бригадын генерал (Brigadyn gyenyeral) |
 |
Хошууч генерал (Khoshuuch gyenyeral) |
 |
Дэслэгч генерал (Deslegch gyenyeral) |
 |
Генерал (Gyenyeral) |
– | |
 Niemcy[33]
|
 |
Brigadegeneral |  |
Generalmajor |  |
Generalleutnant |  |
General | – | |
 III Rzesza
|
 |
Generalmajor |  |
Generalleutnant |  |
General |  |
Generaloberst |  |
Generalfeldmarschall |
 Norwegia
|
 |
Brigadier[n] |  |
Generalmajor |  |
Genralløytnant |  |
General | – | |
 Pakistan
|
 |
بریگیڈیئر (Baregiddair) |
 |
میجر جنرل (Mager janerl) |
 |
لیفٹیننٹ جنرل (Liftinant janerl) |
 |
جنرل (Janerl) |
 |
فیلڈ مارشل (Fild marshal) |
 Portugalia
|
 |
Brigadeiro-general |  |
Major-general |  |
Tenente-general |  |
General |  |
Marechal do Exército[o] |
 Rosja[34]
|
 |
Генера́л-майо́р (Generál-mayór)[p] |
 |
Генера́л-лейтена́нт (Generál-leytenánt)[q] |
 |
Генера́л-полко́вник (Generál-polkóvnik)[r] |
 |
Генера́л а́рмии (Generál ármii)[s] |
 |
Ма́ршал Росси́йской Федера́ции (Márshal Rossíyskoy Federátsii)[t] |
 ZSRR
|
 |
Генера́л-майо́р (Generál-mayór) |
 |
Генера́л-лейтена́нт (Generál-leytenánt) |
 |
Генера́л-полко́вник (Generál-polkóvnik) |
 |
Генера́л а́рмии (Generál ármii)[u] |
 |
Маршал советского союза (Márshal sovetskogo soyuza)[v] |
 Rumunia
|
 |
General de brigada |  |
General maior |  |
General locotenent |  |
General |  |
Mareșal |
 Słowacja[35]
|
 |
Brigádny generál |  |
Generálmajor |  |
Generálporučík |  |
Generál | – | |
 Stany Zjednoczone[36][w]
|
.svg){kind=small}
|
Brigadier general | .svg){kind=small}
|
Major general | .svg){kind=small}
|
Lieutenant general | .svg){kind=small}
|
General | .svg){kind=small}
|
General of the Army[x][y] |
 Szwajcaria
|
 |
Brigadier[z] |  |
Divisionar |  |
Korpskommandant |  |
General[aa] | – | |
 Szwecja
|
.svg){kind=small} |
Brigadgeneral | .svg){kind=small} |
Generalmajor | .svg){kind=small} |
Generallöjtnant | .svg){kind=small} |
General | – | |
 Tajlandia[37]
|
– | .svg){kind=small} |
พลตรี (Phon tri) |
.svg){kind=small} |
พลโท (Phon tho) |
.svg){kind=small} |
พลเอก (Phon ek) |
.svg){kind=small} |
จอมพล (Chom phon) | |
 Tajwan[38][39]
|
– |  |
少將 (Shaojiàng) |
 |
中將 (Zhōngjiàng) |
 |
二級上將 (Èrjí Shàngjiàng) |
– | ||
|
一級上將 (Yījí Shàngjiàng) | |||||||||
 Turcja[40]
|
 |
Tuğgeneral |  |
Tümgeneral |  |
Korgeneral |  |
Orgeneral[ab] |  |
Mareşal |
 Ukraina
|
.svg){kind=small} |
Бригадний генерал (Bryhadnyi heneral) |
.svg){kind=small} |
Генерал-майор (Heneral-maior) |
.svg){kind=small} |
Генерал-лейтенант (Heneral-leitenant) |
.svg){kind=small} |
Генерал (Heneral) |
 |
Генерал армії України (Heneral armii Ukrainy)[ac] |
 Wielka Brytania[41]
|
_OF-6_(rounded).svg){kind=small} |
Brigadier[ad] | _OF-7_(rounded).svg){kind=small} |
Major General[ae] | _OF-8_(rounded).svg){kind=small} |
Lieutenant General[af] | _OF-9_(rounded).svg){kind=small} |
General | _OF-10_(rounded).svg){kind=small} |
Field Marshal[ag] |
 Węgry
|
 |
Dandártábornok |  |
Vezérőrnagy |  |
Altábornagy |  |
Vezérezredes | – | |
 Włochy[42]
|
.svg){kind=small} |
Generale di brigata (Brigadier Generale)[ah] |
.svg){kind=small} |
Generale di divisione (Maggior Generale) |
.svg){kind=small} |
Generale di corpo d’armata (Tenente Generale) |
.svg){kind=small} |
Generale[ai] | – | |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zachowano oryginalną pisownię stopni wiceadmirała i kontradmirała.
- ↑ Oraz 9 admirałów, w tym 5 kontradmirałów i 4 wiceadmirałów.
- ↑ a b c Generał armii.
- ↑ Starszy pułkownik zwyczajowo dowodzi oddziałem w sile brygady.
- ↑ Stopień Marszałka ChRL został zniesiony wraz z pozostałymi stopniami wojskowymi w 1965 roku i nie został przywrócony po ponownym wprowadzeniu stopni.
- ↑ Chorwacki brygadier (chorw. brigadir) ma trzy „plecionki”, będące odpowiednikami gwiazdek – o jedną więcej niż pułkownik (chorw. pukovnik); natomiast brigadni general ma jedną i trzy generalskie sznury.
- ↑ Général de Brigade ma dwie gwiazdki, brak jednogwiazdkowego generała.
- ↑ We współczesnej Francji marszałek nie jest stopniem wojskowym.
- ↑ Stopień zarezerwowany dla monarchy.
- ↑ Dwa kwiaty chryzantemy (?), brak odpowiednika jednogwiazdkowego generała.
- ↑ Stopniem wyższym od kubańskiego czterogwiazdkowego generała (hiszp. General de Ejército) jest odmiennie oznaczony Comandante en Jefe – wódz naczelny – odpowiednik marszałka. Raúl Castro jako naczelny dowódca Kubańskich Sił Zbrojnych nosił stopień General de Ejército.
- ↑ Insygnia noszone przez Fidela Castro.
- ↑ Stopień zarezerwowany dla Ministra Obrony Narodowej Meksyku.
- ↑ Norweski brygadier jest jednogwiazdkowym generałem.
- ↑ Stopień Wojsk Lądowych, przyznawany tylko podczas wojny i honorowo, w Siłach Powietrznych odpowiednik to Marechal da Força Aérea.
- ↑ Dowódca dywizji, zastępca dowódcy korpusu.
- ↑ Dowódca korpusu, zastępca dowódcy armii.
- ↑ Dowódca armii, zastępca dowódcy okręgu (frontu, grupy armii).
- ↑ Dowódca okręgu (frontu, grupy armii), wiceminister obrony, minister obrony, szef sztabu generalnego i inne wyższe stanowiska.
- ↑ Stopień honorowy, nadawany za szczególne zasługi.
- ↑ Równorzędne generałowi armii (Wojska Lądowe) byli marszałkowie (Маршал артиллерии, Маршал авиации, Маршал бронетанковых войск, Маршал войск связи i Маршал инженерных войск) i główni marszałkowie (Главный маршал артиллерии, Главный маршал авиации, Главный маршал бронетанковых войск, Главный маршал войск связи i Главный маршал инженерных войск) innych rodzajów sił zbrojnych (artyleria, lotnictwo, wojska pancerne, wojska łączności i wojska inżynieryjne).
- ↑ W ZSRR istniał jeszcze stopień Generalissimusa Związku Radzieckiego, posiadany wyłącznie przez Józefa Stalina.
- ↑ W Siłach Zbrojnych Stanów Zjednoczonych stopnie generalskie są używane przez Wojska Lądowe, Korpus Piechoty Morskiej, Siły Powietrzne i Siły Kosmiczne.
- ↑ Stopień Wojsk Lądowych, w Siłach Powietrznych odpowiednik to General of the Air Force (generał armii powietrznej), Korpus Piechoty Morskiej i Siły Kosmiczne odpowiednika nie mają.
- ↑ W USA istnieje jeszcze stopień General of the Armies. Tytuł ten w historii otrzymali tylko George Washington (pośmiertnie) i John Pershing. Nie istnieją oficjalne oznaczenia stopnia. Usytuowanie tego stopnia w hierarchii jest zresztą niejasne. Mianowicie gen. Pershing otrzymał po I wojnie światowej ten stopień jako stopień honorowy odpowiadający stopniowi marszałka; jako oznaczenie stopnia nosił 4 złote gwiazdki (podczas gdy posiadacz stopnia generała nosił 4 srebrne gwiazdki); sama nazwa stopnia pierwotnie miała brzmieć General of the Army (analogicznie do stopnia Admiral of the Navy przyznanego admirałowi Deweyowi), ale zmieniono ją na General of the Armies, ponieważ w skład wojsk podległych we Francji Pershingowi wchodziły także jednostki Korpusu Piechoty Morskiej, a nie tylko Wojsk Lądowych (ang. Army). Kiedy w 1944 r. utworzono stopień General of the Army (oznaczony 5 srebrnymi gwiazdkami), nie zadbano o jego jednoznaczne usytuowanie w hierarchii (nieoficjalnie uznawano oba stopnie za równorzędne, ale z racji tego, że gen. Pershing dłużej nosił swój stopień, przyznano mu starszeństwo). W 1945 r. pojawiła się propozycja utworzenia wyższych normalnych niehonorowych stopni General of the Armies i Admiral of the Navy, które miały być oznaczone 6 srebrnymi gwiazdkami i miały odpowiadać stopniowi generalissimusa; stopnie te mieli otrzymać gen. Douglas MacArthur i adm. Chester Nimitz – wynikało to z przygotowań do inwazji na Japonię. Po kapitulacji Japonii zrezygnowano z tego zamiaru. Gen. Pershing do śmierci w 1948 r. odmawiał noszenia 5 lub 6 srebrnych gwiazdek zamiast 4 złotych. W 1976 prezydent Gerald Ford zadecydował o przyznaniu Waszyngtonowi pośmiertnie stopnia General of the Armies, ale równocześnie nie określono, jakie oznaczenie będzie stosowane (4 złote czy 6 srebrnych gwiazdek).
- ↑ Szwajcarski brygadier jest jednogwiazdkowym generałem.
- ↑ Stopień nadawany tylko i wyłącznie w wypadku zagrożenia wojennego. Ostatnim oficerem w tym stopniu był generał Henri Guisan (1874–1960), mianowany podczas II wojny światowej.
- ↑ Stopniem wyższym od tureckiego czterogwiazdkowego generała (tur. Orgeneral) jest odmiennie oznaczony (brak gwiazdek, złote epolety) Maresal – marszałek.
- ↑ Zniesiony w 2020. Generał armii Ukrainy, mimo nazwy, miał oznaczenia typowe dla marszałka: do 2016 – jedna gwiazdka, większa od generalskich, na wzór marszałkowskiej z czasów ZSRR, i złoty tryzub w złotym wieńcu; do 2020 dwie skrzyżowane buławy i złoty tryzub.
- ↑ Stopień brygadiera (ang. Brigadier: korona i trzy romby) ma oznaczenie analogiczne do pułkownika (ang. Colonel: korona i dwa romby) mimo to według klasyfikacji NATO brytyjski brygadier odpowiada generałowi brygady, OF-6.
- ↑ Romb, pałasz skrzyżowany z laską marszałkowską (głównodowodzącego).
- ↑ Korona, pałasz i laska marszałkowska (głównodowodzącego).
- ↑ Najwyższy stopień to Field Marshal (marszałek polny). W lotnictwie występują następujące stopnie odpowiadające stopniom generalskim (oznaczane dwoma szerokimi czarnymi paskami rozdzielonymi szerokim srebrnym): Air Commodore, Air Vice-Marshal, Air Marshal, Air Chief Marshal, Marshal of the Royal Air Force (marszałek lotnictwa).
- ↑ We włoskich wojskach lądowych między pułkownikiem a generałem brygady (wł. Generale di brigata / Brigadier Generale) występują jeszcze dwa stopnie: colonello comandante di corpo i colonnello che grado superiore („pułkownik tymczasowo w randze generała brygady”).
- ↑ Stopień zarezerwowany dla Szefa Sztabu Obrony Włoch.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych z 3 kwietnia 1919 r. Nr 37, poz. 1198.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych z 15 lutego 1921 r. Nr 6, poz. 117.
- ↑ Dz. U. z 1922 r. Nr 32, poz. 256.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 43 z 17 kwietnia 1919 roku, poz. 1378.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 33 z 25.03.1919 r.
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 2019 r. w sprawie równorzędności stopni policyjnych, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Służby Celno-Skarbowej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i stopni wojskowych ze stopniami służbowymi Straży Granicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 228).
- ↑ Ustawa z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1800).
- ↑ Kadra dowódcza – Generał brygady / Kontradmirał [online], Ministerstwo Obrony Narodowej [dostęp 2026-02-11].
- ↑ Kadra dowódcza – Generał dywizji / Wiceadmirał [online], Ministerstwo Obrony Narodowej [dostęp 2026-02-11].
- ↑ Kadra dowódcza – Generał broni / Admirał floty [online], Ministerstwo Obrony Narodowej [dostęp 2026-02-11].
- ↑ Kadra dowódcza – Generał [online], Ministerstwo Obrony Narodowej [dostęp 2026-02-11].
- ↑ M.P. z 2023 r. poz. 1343.
- ↑ M.P. z 2024 r. poz. 582.
- ↑ Sposób Noszenia Oznak Stopni Wojskowych Na Umundurowaniu Wojsk Lądowych I Sił Powietrznych. www.iwspsz.wp.mil.pl. [dostęp 2026-03-31]. (pol.).
- ↑ Alrutab. rslf.gov.sa. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-22)]. (arab.).
- ↑ Graden. Belgische Defensie. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-02-17)]. (niderl.).
- ↑ Закон за отбраната и въоръжените сили на република българия. lex.bg, 2009-05-12. [dostęp 2026-03-31]. (bułg.).
- ↑ 值得珍藏｜我军建军九十年军衔制度沿革. mod.gov.cn. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-12-28)]. (chiń.).
- ↑ Czech military ranks with acronyms, classes and Czech language originals.. mo.gov.cz. [dostęp 2026-03-31]. (cz.).
- ↑ Kaitsevägi → Sümboolika. mil.ee. [dostęp 2026-03-31]. (est.).
- ↑ Sotilasarvot Puolustusvoimissa. puolustusvoimat.fi. [dostęp 2026-03-31]. (fiń.).
- ↑ INSTRUCTION N° 10300/DEF/EMAT/LOG/ASH - DEF/DCCAT/LOG/REG relative aux tenues et uniformes des militaires des armes et services de l’armée de terre.. rescue18.fr. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-02)]. (fr.).
- ↑ Επωμίδες Επισημων Στολών. army.gr. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-20)]. (gr.).
- ↑ Army Ranks & Insignia. defensa.gob.es. [dostęp 2026-03-31]. (ang.).
- ↑ Indian Army Rank Badges. indianarmy.nic.in. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-03-30)]. (ang.).
- ↑ עושים לכם סדר בדרגות. idf.il. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-27)]. (hebr.).
- ↑ 自衛官の階級. mod.go.jp. [dostęp 2026-02-26]. (jap.).
- ↑ Military Identity System. canada.ca. [dostęp 2026-03-31]. (ang.).
- ↑ Army Insignia. army.mil.kr. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-08)]. (ang.).
- ↑ Grados militares [online], Ministerio de las Fuerzas Armadas Revolucionarias (hiszp.).
- ↑ Manual Gráfico para el Uso de Uniformes, Divisas y Equipo del Ejército y Fuerza Aérea Mexicanos, Secretaría de la Defensa Nacional (hiszp.).
- ↑ ЦЭРГИЙН ДҮРЭМТ ХУВЦАС ӨМСӨХ ДҮРЭМ. gsmaf.gov.mn. [dostęp 2026-02-26]. (mong.).
- ↑ Dienstgradabzeichen Heer [online], Bundeswehr (niem.).
- ↑ Сравнение воинских званий. army.armor.kiev.ua. [dostęp 2022-12-09]. (ros.).
- ↑ Označenie vojenských hodností príslušníkov Ozbrojených síl Slovenskej republiky od 1.1.2016 | Vojenský historický ústav (VHÚ) [online], vhu.sk [dostęp 2024-04-23] (słow.).
- ↑ U.S. Army Ranks. army.mil. [dostęp 2026-03-31]. (ang.).
- ↑ เครื่องหมายยศทหาร (Military Rank Insignia). navedu.navy.mi.th. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-05)]. (taj. • ang.).
- ↑ 陸海空軍服制條例附圖. president.gov.tw, 2007-11-07. [dostęp 2026-02-26]. (chiń.).
- ↑ Act of Commission for Officers and Noncommissioned Officers of the Armed Forces. law.moj.gov.tw, 2019-12-04. [dostęp 2026-02-26]. (ang.).
- ↑ Kara Kuvvetleri Komutanlığı Rütbe ve İşaretleri. kkk.tsk.tr. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-02-02)]. (tur.).
- ↑ Rank Structure. army.mod.uk. [dostęp 2026-03-31]. (ang.).
- ↑ https://web.archive.org/web/20100801094145/http://www.esercito.difesa.it/root/equipaggiamenti/gradi_270906.pdf.
