Zobacz też: inne znaczenia.

James Dewey Watson

James Watson (2012)
Państwo działania	Stany Zjednoczone
Data i miejsce urodzenia	6 kwietnia 1928 Chicago
Data i miejsce śmierci	6 listopada 2025 East Northport
doktor
Specjalność: genetyka, biochemia
Alma Mater	Uniwersytet Chicagowski, Uniwersytet Indiany
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Harvarda
Stanowisko	profesor
Odznaczenia
Nagrody
Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny Medal Copleya
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

James Dewey Watson (ur. 6 kwietnia 1928 w Chicago, zm. 6 listopada 2025 w East Northport^[1]) – amerykański genetyk i biochemik. Laureat Nagrody Nobla.

Po ukończeniu szkoły średniej w wieku 15 lat został studentem Uniwersytetu Chicagowskiego, gdzie 4 lata później zdobył stopień licencjata z zoologii. Następnie odbył podyplomowe studia na Uniwersytecie Indiany w Bloomington, zakończone zdobyciem stopnia doktora w 1950 (w wieku 22 lat). Opiekunem naukowym Watsona był Salvador Luria, przyszły noblista z 1969. Po uzyskaniu doktoratu przeniósł się do Europy, najpierw pracując przez rok na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie współpracował z biochemikiem Hermanem Kalckarem i z mikrobiologiem Ole Maaløe, a następnie w 1951 przeniósł się do Clare College na Uniwersytecie Cambridge, gdzie jego najbliższym współpracownikiem był późniejszy współlaureat Nagrody Nobla, Francis Crick.

W latach 1956–1976 pracował na Uniwersytecie Harvarda, a od roku 1958 był profesorem tego uniwersytetu^[2] . Od 1968 dyrektor, następnie w latach 1994–2003 prezes, a ostatecznie do przejścia na emeryturę w 2007 kanclerz Cold Spring Harbor Laboratory w Nowym Jorku. Członek m.in. Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie.

Był znany ze swoich prowokacyjnych i kontrowersyjnych wypowiedzi. W filmie dokumentalnym zrealizowanym w 2003 roku z okazji 50. rocznicy opracowania struktury DNA znalazła się jego wypowiedź określająca głupotę jako chorobę genetyczną, którą należy leczyć^[3].

14 października 2007 roku tygodnik „The Sunday Times” opublikował wywiad z Watsonem, w którym wyraził on wątpliwości, co do rozwoju Afryki, stwierdzając, że „polityka społeczna w tej kwestii opiera się na przekonaniu, iż przedstawiciele rasy czarnej dorównują inteligencją przedstawicielom rasy białej. Tymczasem badania pokazują, że jest inaczej”^[4][5]. Po tej wypowiedzi rada Cold Spring Harbor Laboratory zawiesiła go w obowiązkach dyrektora, a Muzeum Nauki w Londynie i Uniwersytet Edynburski odwołały jego wykłady, które miał wygłosić na ich zaproszenia. Watson przeprosił za swoje wypowiedzi, mówiąc, że nie może sobie wyobrazić, jak mógłby coś takiego powiedzieć^[6]. 25 października 2007 roku złożył rezygnację z funkcji dyrektora instytutu i przeszedł na emeryturę^[7].

W 2014 roku jako pierwszy w historii laureat nagrody Nobla zdecydował się sprzedać swoje wyróżnienie w domu aukcyjnym Christie’s^[8].

Na początku 2019 roku w telewizji PBS powtórzył tezy z 2007 roku, mówiąc: „Chciałbym, żeby pojawiły się badania potwierdzające, że wykształcenie jest ważniejsze niż natura. Ale takich badań nie ma. Jest różnica pomiędzy średnimi wynikami w testach IQ wykonywanych przez białych i czarnych. Powiedziałbym, że różnica jest genetyczna”. Odciął się tym samym od przeprosin, jakie wystosował po wypowiedzi dla The Sunday Times^[9].

W marcu 1953, mając 25 lat, wraz z Francisem Crickiem oraz Maurice’em Wilkinsem i Rosalind Franklin z King’s College London, opracował w Laboratorium Cavendisha model budowy przestrzennej podwójnej helisy DNA, za co, wraz z Crickiem i Wilkinsem, otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 1962^[10].

Był jednym z pomysłodawców i został pierwszym szefem programu The Human Genome Project, który miał za zadanie zsekwencjonowanie całego genomu człowieka. W uznaniu swoich badań nad DNA, od wyjaśnienia jego struktury po społeczne i medyczne implikacje sekwencjonowania ludzkiego genomu, w 1993 roku został nagrodzony Medalem Copleya^[11].

31 maja 2007 roku otrzymał od firmy 454 Life Sciences Corporation (a także naukowców z Human Genome Sequencing Center i Baylor College of Medicine) pełny zapis własnego genomu. W tym samym roku, jako drugi człowiek na świecie, Watson opublikował go online, aby zamanifestować wsparcie dla rozwoju spersonalizowanej medycyny, która pozwoli skuteczniej leczyć i zapobiegać chorobom^[12][13].

W wieku 85 lat przedstawił hipotezę sugerującą, że cukrzyca, otępienie, choroby układu krążenia i niektóre postacie nowotworów związane są z produkowaniem w organizmie niedostatecznych ilości reaktywnych form tlenu^[14].

Autor wielu książek naukowych, w tym popularnej, acz kontrowersyjnej pozycji autobiograficznej pt. Podwójna helisa (1968).

Był ateistą^[15].

• Molecular structure of Nucleic Acids

• Clare College Alumni: James D Watson. [dostęp 2017-05-14]. (ang.).
• James Watson Biographical. [dostęp 2020-08-24]. (ang.).
• Beata Tarnowska: Nagrody Nobla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13393-7. Brak numerów stron w książce
• James D. Watson, Biologia molekularna genu (1965, 2 wyd. pol., PWN, Warszawa 1975)
• James D. Watson, Podwójna spirala: relacja naoczna o wykryciu struktury DNA (1968, wyd. pol., Wiedza Powszechna, Warszawa 1975).
• James DJ.D. Watson James DJ.D., DNA pasją mojego życia, JarosławJ. Cieśla (tłum.), Warszawa: Amber, 2001, ISBN 83-7245-812-X, OCLC 749539322 . Brak numerów stron w książce
• James D. Watson oraz Andrew Berry, DNA: tajemnica życia, Warszawa 2005, ISBN 83-7414-007-0.

• J.D. Watson, F.H.C. Crick. Molecular structure of nucleic acids: a structure for deoxyribose nucleic acid. „Nature”. 171, s. 737–738, 1953. DOI: 10.1038/171737a0. (ang.). 
• (ang.) Tygodnik Nature świętuje 50 lat DNA
• James Watson – Biografia. nobelprize.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-01-09)].