Ferdynand I Habsburg

Ferdinand Karl Leopold Joseph Franz Marcellin

Ferdynand I Habsburg
Cesarz Austrii
Okres	od 2 marca 1835 do 2 grudnia 1848
Poprzednik	Franciszek I Habsburg
Następca	Franciszek Józef I
Król Węgier
Okres	od 28 września 1830 do 2 grudnia 1848
Koronacja	1830
Poprzednik	Franciszek I Habsburg
Następca	Franciszek Józef I
Król Czech
Okres	od 2 marca 1835 do 2 grudnia 1848
Koronacja	7 września 1836
Poprzednik	Franciszek I Habsburg
Następca	Franciszek Józef I
Król Galicji i Lodomerii
Okres	od 2 marca 1835 do 2 grudnia 1848
Poprzednik	Franciszek I Habsburg
Następca	Franciszek Józef I
Dane biograficzne
Dynastia	habsbursko-lotaryńska
Data i miejsce urodzenia	19 kwietnia 1793 Wiedeń
Data i miejsce śmierci	29 czerwca 1875 Praga
Ojciec	Franciszek II Habsburg
Matka	Maria Teresa Burbon-Sycylijska
Żona	Maria Anna Sabaudzka
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Ferdynand I Habsburg zwany Dobrotliwym (niem. Ferdinand I) (ur. 19 kwietnia 1793, zm. 29 czerwca 1875) – cesarz austriacki w latach 1835-1848, król Węgier 1830-1848 (jako Ferdynand V^[1]; koregent do 1835). W czasie jego panowania przeprowadzono uwłaszczenie chłopów i zniesiono pańszczyznę^[2].

Ferdynand, syn Franciszka Habsburga i Marii Teresy Burbon^[3], urodził się 19 kwietnia 1793 roku. Cudem przeżył poród. Został utrzymany przy życiu dzięki wielkiemu wysiłkowi pielęgniarek i lekarzy. Cierpiał na epilepsję, krzywicę i wodogłowie. Z powodu choroby nigdy nie przeszedł zwyczajowego procesu edukacji. Późno nauczył się chodzić, jego zachowanie budziło niepokój wychowawców. Uczył się niewiele: czytania i pisania, jazdy konnej, tańca, szermierki, ponadto brał lekcje gry na fortepianie. Jego ulubionymi dziedzinami były botanika, heraldyka i nauki technologiczne. Miał talent do rysunku.

W 1830 koronowany na króla Węgier jako Ferdynand V. Koronacja miała miejsce jeszcze za życia jego ojca cesarza Franciszka, na co wyraził zgodę Sejm węgierski (na żądanie rządu austriackiego)^[4]. W 1835 przejął po ojcu koronę Cesarstwa Austriackiego, Królestwa Lombardii i Wenecji oraz Królestwa Czeskiego. Był ostatnim koronowanym królem Czech (7 września 1836)^[5]. Z powodu upośledzenia umysłowego i epilepsji cesarz nie był sam w stanie rządzić swoim imperium^[6]. Ferdynand I nie został jednak ubezwłasnowolniony i oficjalnie sprawował rządy. Teatr odgrywany przez dwór miał, zgodnie z intencją Franciszka I, zapobiec utracie wiary w dynastię przez poddanych. Sprawami państwowymi kierowała rada regencyjna (niem. Geheime Staatskonferenz – Tajna Konferencja Państwowa) którą powołano aby upośledzony umysłowo cesarz nie mógł sprawować władzy monarchy absolutnego, wynikającej z zasad legalizmu^[7]. Główną rolę odgrywali w niej: arcyksiążę Ludwik Habsburg (stryj Ferdynanda), książę Klemens Lothar von Metternich, hrabia Franz Anton von Kolovrat-Libštejnský. Do 1842 roku w radzie zasiadał także stroniący od polityki młodszy brat cesarza, arcyksiążę Franciszek Karol Habsburg (którego syn Franciszek Józef miał potem, w wyniku rewolucji, objąć tron)^[8]. Cesarz Ferdynand nie lubił Metternicha, jednak ufał mu w kwestiach politycznych i popierał większość jego działań, łącznie ze stanowczym tłumieniem buntów.

Chociaż Ferdynanda przedstawiano jako osobę o ograniczonym umyśle i niezdolną do rządzenia, prowadził spójny i czytelny dziennik, a nawet mówiono, że miał bystry umysł. Jednak napady padaczkowe, sięgające dwudziestu dziennie, poważnie ograniczyły jego zdolność do skutecznego rządzenia. Choć nie został uznany za niezdolnego do sprawowania władzy, rada regentów (arcyksiążę Ludwik, hrabia Kolowrat i książę Metternich) kierowała rządem.

Kiedy Ferdynand poślubił księżniczkę Marię Annę Sabaudzką, nadworny lekarz uznał za mało prawdopodobne, by mógł skonsumować małżeństwo^[9]. Kiedy próbował skonsumować małżeństwo, miał pięć ataków padaczki. Pamiętany jest również z polecenia wydanego kucharzowi: gdy powiedziano mu, że nie może jeść knedli z morelami (Marillenknödel), ponieważ morele są poza sezonem, powiedział: „Jestem cesarzem i chcę knedli!” (niem . Ich bin der Kaiser und ich will Knödel !)^[10][11].

Gdy rewolucjoniści z 1848 roku maszerowali na pałac, miał on poprosić Metternicha o wyjaśnienie. Kiedy Metternich odpowiedział, że rozpoczynają rewolucję, Ferdynand miał powiedzieć: „Ale czy im wolno to zrobić?” ( niem. wiedeńskie : Ja, dürfen's denn des? ). Został przekonany przez księcia Felixa zu Schwarzenberga do abdykacji na rzecz swojego bratanka, Franciszka Józefa (następnym w kolejce był młodszy brat Ferdynanda, Franciszek Karol, ale jego żona Zofia przekonała go do zrzeczenia się praw do sukcesji na rzecz syna), który miał zasiadać na tronie austriackim przez następne 68 lat.

Ferdynand opisał wydarzenia w swoim dzienniku:

Spotkanie zakończyło się tym, że nowy cesarz uklęknął przed swoim starym cesarzem i panem, czyli mną, i poprosił o błogosławieństwo, którego mu udzieliłem, kładąc obie ręce na jego głowie i czyniąc znak krzyża świętego… następnie objąłem go i ucałowałem naszego nowego pana, po czym poszliśmy do naszego pokoju. Potem ja i moja droga żona wysłuchaliśmy Mszy Świętej… Potem ja i moja droga żona spakowaliśmy nasze walizki.

Ferdynand był ostatnim królem Czech, który został koronowany w ten sposób. Ze względu na sympatię do Czech (gdzie spędził resztę życia na Zamku Praskim) nadano mu czeski przydomek „Ferdynand V Dobry” (Ferdinand Dobrotivý). W Austrii Ferdynand był również nazywany „Ferdinand der Gütige” (Ferdinand Łagodny), ale wyśmiewano go również jako „Gütinand der Fertige” (Dobry i Wykończony).

Ferdynand był także ostatnim władcą koronowanym Żelazną koroną Lombardii, gdy piastował funkcję króla Królestwa Lombardzko-Weneckiego.

Został pochowany w grobowcu nr 62 w Krypta Kapucyńska w Wiedniu.

• Wielki Mistrz Orderu Złotego Runa^[12][13]
• Wielki Mistrz Orderu Marii Teresy^[12][13]
• Wielki Mistrz Orderu Świętego Stefana^[12][13]
• Wielki Mistrz Orderu Leopolda^[12][13]
• Wielki Mistrz Orderu Korony Żelaznej^[12][13]
• Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (Francja)
• Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia)
• Krzyż Wielki Orderu Chrystusa (Portugalia)
• Order Najwyższy Świętego Zwiastowania nadany w 1831 r. przez Karola Feliksa króla Sardynii^[14]
• Krzyż Wielki Orderu Świętego Ferdynanda (Sycylia)
• Krzyż Wielki Orderu Korony (Wirtembergia)
• Krzyż Wielki Orderu Sokoła Białego (Weimar)
• Krzyż Wielki Orderu Wierności (Badenia)
• Krzyż Wielki Orderu Lwa Zeryngeńskiego (Badenia)
• Krzyż Wielki Orderu Lwa Złotego (Hesja)
• Krzyż Wielki Orderu Ludwika (Hesja)
• Krzyż Wielki Orderu Ernestyńskiego (Saksonia)
• Krzyż Wielki Orderu Albrechta Niedźwiedzia (Anhalt)
• Krzyż Wielki Orderu Gwelfów (Hanower)
• Order Słonia (Dania, 1831)^[12][13][15]

Ferdynand I, z Bożej łaski cesarz Austrii, król Węgier i Czech, piąty tego imienia, król Lombardii i Wenecji, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Illyrii, Galicji i Lodomerii, król Jerozolimy, etc. arcyksiążę Austrii, wielki książę Toskanii, książę Lotaryngii, Styrii, Karyntii i Karnioli, wielki książę Siedmiogrodu, margrabia Moraw, książę Górnego i Dolnego Śląska, Modeny, Parmy, Piacenzy i Guastalli, Oświęcimia, Zatora, Cieszyna, Friuli, Raguzy i Zadaru, uksiążęcony hrabia Habsburga, Tyrolu, Kyburga, Gorycji i Gradiszki, margrabia Górnych i Dolnych Łużyc oraz Istrii, hrabia Hohenems, Feldkirch, Bregentz, Sonnenbergu, etc. pan Triestu, Cattaro i Marchii Wendyjskiej, etc. prezydent Związku Niemieckiego, etc. etc.

• Wacław Felczak: Historia Węgier. Wyd. 2. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich-Wydawnictwo, 1983. ISBN 83-04-01028-3.
• Henryk Wereszycki: Historia Austrii. Wyd. 2. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich-Wydawnictwo, 1986. ISBN 83-04-01680-X.
• Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz: Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od poczatków do XXI wieku. Wyd. 1. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 978-83-7311-867-6.
• J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6
• Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, JózefJ. Dobosz, MaciejM. Serwański, IlonaI. Czamańska, wyd. 2, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002, ISBN 83-7177-118-5, OCLC 749651157 . Brak numerów stron w książce
• M. Żywczyński, Historia Powszechna 1789-1870, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-11992-6
• Stanisław Grodziski: Franciszek Józef I. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2006. ISBN 83-04-04777-2. OCLC 76344348.
• AndrewA. Wheatcroft AndrewA., Habsburgowie, BarbaraB. Sławomirska (tłum.), Kraków: Wydaw. Literackie, 2000, ISBN 83-08-03011-4, OCLC 68630972 . Brak numerów stron w książce

• Ferdynand I Habsburg – dokumenty w bibliotece Polona