Ten artykuł od 2025-06 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Lebensraum (z niem. przestrzeń życiowa) – niemieckie określenie wyrażające przekonanie że Niemcy są przeludnione, że Niemcom brakuje niezbędnej do życia przestrzeni, co jakoby usprawiedliwiać miało terytorialną ekspansję^[1].

Doktryna ta zawierała koncepcje rasistowskie^[2], nacjonalistyczne i szowinistyczne. Była ważnym elementem nazizmu, chociaż istniała już przed jego powstaniem.

Termin pojawił się w XIX w. (zwłaszcza po 1870 r. w publicystyce uzasadniającej roszczenia terytorialne); Friedrich Ratzel wprowadził go do geografii politycznej, Karl Haushofer z uczniami nadali mu podstawowe znaczenie w geopolityce; szeroki rozgłos zyskał po 1926 r. dzięki powieści Hansa Grimma Volk ohne Raum (Naród bez przestrzeni).

Projekty i pierwsze programy osadnictwa Niemców na wschodzie Europy kosztem wypędzeń rodzimych populacji rozpoczęto w Niemczech już podczas I wojny światowej (koncepcja Mitteleuropa i koncepcja polskiego pasa granicznego). Później z idei Lebensraum naziści wywiedli jako cel zdobycie dla Rzeszy terenów po Ural, gdzie po zwycięskiej wojnie miano osiedlić ludzi „krwi czysto nordyckiej”.

• Heartland
• Statyczna teoria zasobów

• Marian Zgórniak, „Lebensraum” w doktrynie politycznej i wojskowej III Rzeszy, „Studia Historyczne” R. 23, 1980, z. 4, s. 621–632
• Roman Z. Hrabar, „Lebensborn, czyli źródło życia”, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice, 1975